Boşanma dosyalarında süre denince akla çoğunlukla yargılamanın ne kadar süreceği gelir. Oysa asıl belirleyici olan, dava açılmadan önce işlemeye başlayan ve kaçırıldığında dava hakkını tümüyle ortadan kaldıran hak düşürücü sürelerdir. TMK, HMK ve aile mahkemelerine ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde bu takvimi çıkaralım.
Özel Boşanma Sebeplerinde İşleyen Süreler
Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış ile suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme gibi özel sebeplere dayanan dava hakkı, eşin boşanma sebebini öğrendiği tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle düşer. Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü niteliktedir; hâkim tarafından resen gözetilir ve karşı tarafın ileri sürmesine bağlı değildir. Süre kaçırılmışsa dosya genellikle evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayandırılarak yeniden kurgulanır; bu sebepte belirli bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir.
Affın Süreyi Bitiren Etkisi
Boşanma sebebini affeden eşin dava hakkı bulunmaz. Af, açık bir beyanla olabileceği gibi davranışlarla da ortaya konabilir; olaydan sonra birlikte yaşamaya devam edilmesi, ortak tatil ya da barışma yönündeki yazışmalar karşı tarafça bu yönde delil olarak kullanılabilir. Bu nedenle dava öncesi dönemdeki mesajlaşmalar ve fiili yaşam düzeni, tıpkı olayın kendisi kadar önem taşır.
Anlaşmalı Boşanmanın Ön Koşulu
Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmesi gerekir. Bir yıllık süre dolmamışsa dosya çekişmeli olarak yürütülür. Protokoldeki mali ve velayete ilişkin düzenlemeler hâkim tarafından uygun bulunmazsa değişiklik istenir; taraflar bunu kabul etmezse anlaşmalı yol kapanır.
Yargılama İçindeki Usul Süreleri
- Dava dilekçesinin tebliğinden sonra cevap için tanınan süre ve gerekçeli ek süre talebi
- Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi için öngörülen süreler
- Ön inceleme aşamasında delil bildirme ve tanık listesi verme için verilen kesin süre
- Delil avansının yatırılması için tanınan süre
- Karara karşı istinaf başvurusu için gerekçeli kararın tebliğinden itibaren işleyen iki haftalık süre
Karar Sonrasına Sarkan Talepler
Boşanma hükmü kesinleştikten sonra gündeme gelen bazı fer'i talepler ayrı bir takvime tabidir; bu nedenle kesinleşme tarihi dosyanın kapanış tarihi değil, yeni bir sürecin başlangıcı olarak not edilmelidir. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talepler ile nafaka ve velayetin değiştirilmesi istemleri farklı hukuki temellere dayandığından, hepsini tek dilekçede toplamak yerine ayrı ayrı planlamak daha güvenli sonuç verir.
Bu metin genel bilgi sunar; evliliğin süresi, tarafların yerleşim yeri ve olayın niteliği süre hesabını değiştirebilir. Dava yolunu seçmeden önce dosyanın kendi koşullarıyla değerlendirilmesinde yarar vardır.