Boşanma dosyalarında delil, çoğu zaman fazlasıyla vardır; sorun delilin niteliğinde ve sunulma zamanındadır. Bu rehber, delil hazırlığını iki eksende ele alır: iddianın kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülüp sürülmediği ve delilin hukuka uygun biçimde elde edilip edilmediği.
Delil toplamadan önce sorulacak süre sorusu
Türk Medeni Kanunu, boşanmanın bazı özel sebeplerinde dava hakkını süreye bağlar. Bu sebeplere dayanan eş, olayı öğrendikten sonra kanunda öngörülen süre içinde dava açmazsa dava hakkını yitirir; ayrıca eşini affeden tarafın aynı olaya dayanma imkânı kalmaz. Bu nedenle dosya kurulurken ilk yazılacak şey iddia değil, olayın öğrenildiği tarihtir. Süre riski doğmuşsa, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanan genel yol yeniden değerlendirilmelidir.
Hangi delil hangi iddiayı taşır
- Tanık: süregelen davranış ve ortak yaşam koşullarını gösterir, tek bir olayı ispatta zayıf kalabilir
- Banka ve harcama kayıtları: ekonomik şiddet ve katkı iddialarında güçlüdür
- Sağlık raporu ve kolluk tutanağı: fiziksel şiddet iddiasının en doğrudan dayanağıdır
- Yazışmalar: kimin tarafından, hangi hesaptan ve nasıl elde edildiği ayrıca gösterilmelidir
- Sosyal medya içerikleri: tarih ve kaynak doğrulaması yapılmadan sunulduğunda değeri düşer
Hukuka aykırı delil tuzağı
Eşin telefonuna izinsiz erişilmesi, konuşmaların gizlice kaydedilmesi veya üçüncü kişilerin özel yazışmalarının ele geçirilmesi, dosyaya delil kazandırmadığı gibi ayrı bir ceza soruşturmasının konusu olabilir. HMK, hukuka aykırı yolla elde edilen delilin hükme esas alınamayacağı ilkesini benimser. Uygulamada bu ilke, iyi niyetli ama plansız delil toplama çabasının dosyayı zayıflatmasına yol açar.
Dilekçe ekine girmeden önce son kontrol
Her delil için üç satır not tutulması yeterlidir: neyi ispat ediyor, nasıl elde edildi, hangi tarihe ait. Bu üçlü tamamlanmamışsa delil dosyaya değil, listeye eklenmelidir. Aile mahkemelerinin kuruluşunu düzenleyen 4787 sayılı Kanun çerçevesinde görülen bu davalarda, velayet ve tedbir taleplerine ilişkin deliller ayrı bir klasörde tutulduğunda duruşma yönetimi de kolaylaşır.
Karşı tarafın delillerine hazırlık
Delil hazırlığı yalnızca sunmakla bitmez. Karşı tarafın sunacağı tanık ve belgelere karşı beyan süresi de kısadır ve kaçırıldığında itiraz hakkı zayıflar. Duruşma öncesinde, aleyhe kullanılabilecek her belgenin bir karşı açıklaması hazır tutulmalıdır.
Yazılanlar genel bilgi amaçlıdır ve her evliliğin kendine özgü koşulları vardır. Özellikle süreye bağlı sebeplerde karar vermeden önce, olay tarihleri üzerinden bireysel bir değerlendirme yapılmasında yarar bulunur.