Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair karar ya da protokol, imzalandığı anda değil; günlük yaşamda uygulanabildiği ölçüde işlevlidir. TMK velayet ve kişisel ilişki düzenlemesini çocuğun yararı ölçütüne bağlarken, HMK usul ve delil rejimini, 4787 sayılı Kanun ise aile mahkemelerinin kuruluş ve görev çerçevesini belirler. Bu rehber, kişisel ilişki takviminin ihlal edildiği durumlarda delil eksikliğini önlemeye ve metnin baştan uygulanabilir yazılmasına odaklanır.
Takvimi tartışmaya yer bırakmayacak biçimde yazmak
Uygulamadaki uyuşmazlıkların büyük bölümü, metnin belirsiz yazılmasından doğar. Protokolde şu noktalar açık olmalıdır: hangi haftalar, saat kaçta başlayıp kaçta biteceği, teslim ve teslim alma yerinin neresi olduğu, kim tarafından götürülüp getirileceği, resmî tatil ve yaz dönemine ilişkin ayrı düzen ve çocuğun yurt dışına çıkışının hangi koşula bağlandığı. Okulun açık olduğu dönem ile tatil dönemi ayrı ayrı düzenlenmediğinde her dönem başında yeni tartışma çıkar.
İhlali kayda geçirmenin doğru yolu
- Teslim gününde bulunulduğunu gösteren kayıtlar ve varsa tarafsız tanık beyanı
- Teslimin gerçekleşmediğine ilişkin kolluk kaydı ya da tutanak
- Karşı tarafa gönderilen yazılı bildirim ve buna verilen cevap
- Her ihlalin tarih, saat ve sonuç bilgisiyle tutulduğu bir kronoloji
Çocuğu araya sokan görüntü ve ses kayıtları, delil değeri tartışmalı olmasının yanında çocuğun yararına da aykırı sonuçlar doğurabileceğinden bu yöntemden kaçınılmalıdır.
İcra yoluyla teslim ve sonuçları
Kararın uygulanmaması hâlinde teslime ilişkin işlemler icra dairesi aracılığıyla yürütülür ve süreçte sosyal çalışma görevlisi eşliği öngörülür. Bu yol sonuç alıcı olabilir; ancak çocuk üzerinde yaratacağı etki nedeniyle her ihlalde otomatik olarak başvurulacak bir araç gibi kullanılmamalıdır. Başvuru öncesinde yazılı davet ve uzlaşma girişiminin belgelenmesi, sonraki aşamada tutumun iyi niyetli olduğunu gösterir.
Çocuğun dinlenmesi ve uzman raporu
Aile mahkemelerinde çocuğun görüşünün alınması ve uzman incelemesi, kararın yönünü belirleyen unsurlardan biridir. Rapor öncesinde çocuğun yönlendirildiği izlenimi doğuracak davranışlardan kaçınılmalı; okul, sağlık ve gündelik bakım kayıtları düzenli biçimde saklanmalıdır.
Değişiklik talebi hangi durumda gündeme gelir
Şehir değişikliği, çalışma düzeninin dönüşmesi, çocuğun okul saatlerinin değişmesi ya da sağlık durumu, mevcut düzenin yeniden ele alınmasını gerektirebilir. Bu talep, kendiliğinden uygulanan bir değişiklikle değil; mahkemeden istenerek kurulmalıdır. Karara aykırı fiilî uygulama, haklı gerekçesi olsa dahi aleyhe değerlendirilebilir.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; çocuğun yaşı, ailenin yaşadığı yer ve tarafların çalışma düzeni uygulanacak çözümü değiştirebilir. Somut durumda adım atmadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.