Boşanma dosyası kapandıktan sonra gündeme gelen mal paylaşımı, çoğu zaman boşanmanın kendisinden daha teknik bir yargılamadır. Burada belirleyici olan üç unsur vardır: hangi mahkemenin yetkili olduğu, davanın ne zaman açılabileceği ve hangi tarihteki değerin esas alınacağı.
Boşanma Davasına Bakan Mahkemenin Yetkisi
Türk Medeni Kanunu, mal rejiminin boşanma sebebiyle sona ermesi halinde tasfiyeye ilişkin davada yetkiyi boşanma davasına bakan mahkemeye bağlamıştır. Bu düzenleme, aynı ilişkiye ait iki dosyanın farklı illere dağılmasını önler. Görev bakımından ise aile mahkemesi yetkilidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Taşınmaz paylaşımı istenmesi tek başına taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılmaz; talep alacak niteliğinde ise aynına ilişkin dava kuralı devreye girmez.
Zamanlama: Boşanma Kesinleşmeden Tasfiye Yürümez
Tasfiye talebinin esastan incelenebilmesi için mal rejiminin sona ermesi ve boşanma hükmünün kesinleşmesi beklenir. Bu nedenle uygulamada dava, boşanma dosyasıyla birlikte açılıp bekletici mesele yapılmakta ya da kesinleşme sonrasında ayrıca açılmaktadır. Zamanaşımı bakımından öğretide ve uygulamada farklı görüşler bulunduğundan, süreyi geniş yorumlamak yerine kesinleşmenin hemen ardından harekete geçmek güvenlidir.
Delil Toplama Sırası Sonucu Belirler
- Evlenme tarihi ile mal rejiminin sona erdiği tarih arasındaki tüm edinimler listelenir.
- Her mal varlığı için edinim tarihi, bedeli ve ödemenin kaynağı ayrı ayrı gösterilir.
- Kişisel mal iddiası varsa miras, bağış veya evlilik öncesi edinim belgeleriyle desteklenir.
- Banka hesap hareketleri ve kredi ödeme planları tarih sırasına dizilir.
- Değer artış payı talebi için katkının oranı hesaplanabilir biçimde ortaya konur.
Anlaşarak Bitirmek ile Yargılamayı Sürdürmek Arasındaki Denge
Mal rejimi uyuşmazlıkları bilirkişi incelemesi gerektirdiği için uzun sürebilir ve yargılama gideri yükselebilir. Tarafların anlaşması, özellikle mal varlığı kalemleri sınırlı ve kayıtlı olduğunda makul bir çözümdür. Ancak protokol düzenlenirken tasfiyeye konu tüm kalemlerin sayılması, ileride ortaya çıkabilecek varlıklar bakımından açık hüküm konulması ve ifa takviminin yazılması gerekir. Genel ifadelerle kurulan feragat metinleri, sonradan bulunan bir hesabı da kapsayacak biçimde yorumlanabildiğinden dikkatle kaleme alınmalıdır.
Kapanış
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Uygulanan mal rejimi, edinim tarihleri ve tarafların katkı durumu sonucu değiştirebileceğinden; belgeler incelenmeden talep kurulmamalı ve dosyaya özgü hukuki değerlendirme alınmalıdır.