Velayet uyuşmazlıklarında mahkemenin ölçütü tarafların birbirine yönelttiği suçlamalar değil, çocuğun üstün yararıdır. Bu ölçüt, hangi delilin işe yarayacağını da belirler. Aynı şekilde, hangi mahkemenin bakacağı ve tarafların anlaşarak neyi kararlaştırabileceği de TMK ile HMK'nın çizdiği sınırlar içindedir; 4787 sayılı Kanun ise bu davalara bakan aile mahkemelerinin kuruluş ve görev çerçevesini belirler.
Hangi Aile Mahkemesi Yetkilidir
Boşanma davasıyla birlikte istenen velayet, boşanma davasının yetki kuralına tabidir. Boşanma kesinleştikten sonra velayetin değiştirilmesi isteniyorsa, dava küçüğün yerleşim yerindeki aile mahkemesinde görülür. Çocuk taşındığında dosyanın nerede açılacağı sıklıkla tartışma yaratır; bu nedenle okul kaydı, sağlık kuruluşu kayıtları ve adres beyanları yetki bakımından da delil değeri taşır.
Çocuğun Yararını Somutlaştıran Deliller
- Okul devam çizelgesi, öğretmen görüşü ve rehberlik kayıtları
- Sağlık kuruluşu randevu ve tedavi takip belgeleri
- Günlük bakımın fiilen kim tarafından üstlenildiğini gösteren kayıtlar
- Barınma koşullarına ilişkin belgeler ve çocuğa ayrılan alanın durumu
- Ebeveynlerin çalışma saatleri ile çocuğun günlük düzeninin uyumu
Sosyal inceleme raporu bu dosyalarda belirleyici bir yer tutar. Rapor öncesinde çocuğun rutini hakkında hazırlanmış tarihli bir günlük, görüşmede aktarılan bilgilerin doğrulanmasını kolaylaştırır.
Hukuka Aykırı Elde Edilen Kayıt Riski
Velayet dosyalarında en sık yapılan hata, karşı tarafı zor durumda bırakacağı düşünülen ses ve görüntü kayıtlarının delil olarak sunulmasıdır. Bu kayıtlar hem delil değeri bakımından tartışmalıdır hem de sunan taraf açısından ayrı bir hukuki sorumluluk doğurabilir. Aynı olguyu ortaya koyan meşru bir kaynak varsa tercih daima ondan yana kullanılmalıdır.
Anlaşmanın Mümkün Olduğu ve Olmadığı Alanlar
Kişisel ilişkinin günleri, teslim yeri ve tatil düzeni gibi konularda tarafların uzlaşması, mahkemenin işini kolaylaştırır ve çocuğun süreçten daha az etkilenmesini sağlar. Buna karşılık velayetin kime bırakılacağı tarafların serbestçe tasarruf edebileceği bir konu değildir; bu husus kamu düzenini ilgilendirdiğinden hâkim, sunulan protokolü çocuğun yararı bakımından denetler ve uygun bulmazsa kabul etmez. Bu nedenle taraflar arasında imzalanan bir metin, mahkeme onayı olmadan bağlayıcı bir velayet düzeni yaratmaz.
Karar Öncesi Geçici Düzenleme
Yargılama uzayacaksa geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi talep edilmelidir. Bu talep somut bir program önerisiyle sunulduğunda, uygulamada ortaya çıkan teslim ve iade sorunlarının önü baştan alınır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Çocuğun yaşı, kardeş ilişkileri ve ebeveynlerin yaşam koşulları sonucu doğrudan etkilediğinden, adımlarınızı olayınıza özgü hukuki değerlendirmeyle birlikte planlamanız yerinde olur.