Nafakaya ilişkin uyuşmazlıklarda taraflar çoğunlukla rakam üzerinde tartışır; oysa hâkimin değerlendirdiği şey rakamın kendisi değil, o rakamın dayandığı gelir ve ihtiyaç tablosudur. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde nafaka protokolünün ispat açısından nasıl kurulacağını ele alır.
Protokolde Rakam Değil Dayanak Yazılır
Yalnızca tutar içeren bir protokol, koşullar değiştiğinde iki tarafı da savunmasız bırakır. Metinde tutarın hangi gelir düzeyine ve hangi gider kalemlerine göre belirlendiği; artışın hangi ölçüte bağlandığı; ödeme gününün ve kanalının ne olduğu açıkça yer almalıdır. Bu ayrıntılar sonraki yıllarda açılacak artırım veya azaltım taleplerinde başlangıç noktasını oluşturur.
Geliri ve İhtiyacı Belgeleyen Kaynaklar
- Ücretliler için bordro, banka hesap hareketi ve sigorta hizmet dökümü
- Serbest çalışanlarda gelir beyanı ve düzenli tahsilat kayıtları
- Kira geliri veya kira gideri sözleşmeleri ile ödeme dekontları
- Çocuğun eğitim, sağlık ve bakım giderlerine ilişkin faturalar
- Ortak konuta ilişkin kredi ve aidat ödemelerinin kayıtları
Ödeme İzi Bırakmanın Önemi
Elden yapılan ödemeler, ödeyen taraf için en büyük risk kalemidir. Ödemenin banka kanalıyla ve açıklama alanına dönem yazılarak yapılması, ileride icra takibiyle karşılaşılması hâlinde tek başına belirleyici olabilir. Aynı şekilde alacaklı taraf açısından da düzensiz ödemelerin tarih ve tutar olarak kaydedilmesi, birikmiş alacağın hesaplanmasını mümkün kılar.
Sık Yapılan Kayıt Hataları
- Ödemenin farklı kişilerin hesabı üzerinden yapılması
- Açıklama alanının boş bırakılması veya hediye şeklinde yazılması
- Ayni yardımların nafaka yerine sayıldığının varsayılması
Anlaşmalı Yol ile Çekişmeli Yol Arasındaki Eşik
Aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde yürüyen süreçlerde, tarafların anlaşarak hazırladığı protokolün mahkemece uygun bulunması gerekir. Özellikle çocuğun menfaatine ilişkin düzenlemelerde bu denetim daha yakından yapılır. Anlaşma yolunu seçerken sorulması gereken soru şudur: elde bulunan belgeler çekişmeli bir yargılamada beklenen sonucu destekliyor mu? Belge zayıfsa anlaşma makul olabilir; belge güçlüyse aceleci bir protokol uzun vadeli kayıp yaratabilir.
Her ailenin gelir yapısı ve ihtiyaç dengesi farklıdır. Buradaki genel açıklamalar bir hesaplama yerine geçmez; protokol imzalanmadan önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yaptırılması yerinde olur.