Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesi çoğu zaman aynı dosya sanılır. Oysa bunlar ayrı taleplerdir ve ikisinin zamanlaması birbirine bağlıdır. Bu bağı kurmadan atılan adımlar, hem hak kaybına hem de gereksiz bir yargılamaya yol açar.
Hangi Rejimin Uygulanacağını Belirlemek
TMK, aksi kararlaştırılmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimini öngörür. Evlilik tarihinin kanunun yürürlüğünden önce olması, sözleşmeyle başka bir rejim seçilmiş olması ya da malın kişisel mal sayılmasını gerektiren bir sebep bulunması tabloyu değiştirir. Miras yoluyla gelen mallar, evlenmeden önce sahip olunan varlıklar ve manevi tazminat alacakları bu ayrımda özel yer tutar. Tasfiye hesabı, bu sınıflandırma yapılmadan kurulamaz.
Talebi Doğru Adlandırmak
- Katılma alacağı: Edinilmiş malların artık değeri üzerinden hesaplanan para alacağıdır.
- Değer artış payı: Bir eşin diğerinin malına katkısı bulunduğunda gündeme gelir.
- Katkı payı alacağı: Önceki rejim dönemine ilişkin taleplerde tartışılır.
- Ayni talep: Kural olarak istisnaidir; talep genellikle alacak niteliğindedir.
Zamanlama ve Süre
Mal rejimi tasfiyesine ilişkin dava boşanma davasıyla birlikte açılabilir; ancak karar verilebilmesi için boşanmanın kesinleşmesi beklenir. Uygulamada dava, boşanma kesinleştikten sonra ayrıca açılır ve zamanaşımı süresi bu tarihten itibaren hesaplanır. HMK kapsamında görevli aile mahkemesine başvurulur; 4787 sayılı Kanun bu mahkemelerin görev alanını belirler. Boşanma kesinleştikten sonra geçen süre takip edilmediğinde talep zamanaşımı itirazıyla karşılaşabilir.
Delil Toplamanın Sırası
- Evlilik tarihi ile ayrılık tarihi arasındaki edinimlerin listelenmesi.
- Tapu, araç ve şirket pay kayıtlarının tarih sırasıyla çıkarılması.
- Kredi ödemelerinin hangi hesaptan yapıldığının banka kayıtlarıyla gösterilmesi.
- Malın edinimindeki kişisel mal katkısının belgelenmesi.
- Devredilmiş malların, denkleştirmeye tabi olup olmadığının değerlendirilmesi.
Protokolle Çözmenin Avantajı ve Sınırı
Anlaşmalı boşanma protokolüne mal rejimi tasfiyesi de dâhil edilebilir ve bu, uzun bir bilirkişi sürecini ortadan kaldırır. Ancak protokoldeki feragat ifadeleri geniş yazıldığında, sonradan öğrenilen mal varlığına ilişkin talepler tartışmalı hale gelir. Bu nedenle protokolde hangi malların kapsandığı açıkça sayılmalı; taşınmaz devri öngörülüyorsa tescile elverişli biçimde düzenlenmelidir.
Bu yazı genel bir çerçeve sunar. Evlilik tarihi, malların edinim biçimi ve boşanmanın kesinleşme tarihi sonucu değiştireceğinden, kendi durumunuz için belgelerinizle birlikte hukuki görüş almanız önerilir.