Aile mahkemesinden alınan karar, ebeveyn için sürecin sonu değil ikinci aşamasının başlangıcıdır. Velayet ve çocukla kişisel ilişki hükümlerinin fiilen uygulanabilmesi, kendi kuralları olan ayrı bir prosedüre tabidir ve bu prosedür son yıllarda köklü biçimde değişmiştir.
Kesinleşmeden İcra Edilemeyen Kararlar
Aile ve kişiler hukukuna ilişkin ilamlar, kural olarak kesinleşmedikçe icra edilemez. Velayetin kime verildiğine ilişkin hüküm de bu kapsamdadır. Bu nedenle karar elinize geçtiğinde ilk kontrol edilecek şey, kanun yolu sürelerinin dolup dolmadığı ve kesinleşme şerhinin alınıp alınmadığıdır. Kesinleşmemiş bir karara dayanarak yapılan icra başvurusu sonuçsuz kalır ve karşı tarafa itiraz zemini hazırlar. Buna karşılık geçici nitelikteki tedbir kararları, davanın devamı sırasında da uygulanabilir; ikisinin karıştırılmaması gerekir.
Çocuk Teslimi Artık İcra Dairesinde Değil
Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi, icra dairelerinin görev alanından çıkarılarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri bünyesinde yürütülen bir sürece bağlanmıştır. Bu değişikliğin pratik sonuçları şunlardır:
- Başvuru icra müdürlüğüne değil, ilgili müdürlüğe yapılır.
- Süreç, çocuğun üstün yararı gözetilerek uzman eşliğinde planlanır.
- Teslim ve iade işlemleri belirlenen yer ve saatte gerçekleştirilir.
- Yükümlülüğe uyulmaması hâlinde öngörülen yaptırımlar ayrıca değerlendirilir.
Kişisel İlişkiye Aykırılıkta Ne Yapılır?
Kararda belirlenen günlerde çocuğun teslim edilmemesi hâlinde tutulacak yol, olayın belgelenmesinden geçer. Teslim yerinde bulunulduğuna dair kayıt, tanık beyanı ve yazışmalar dosyanın omurgasını oluşturur. Tekrarlanan ihlaller, yalnızca yaptırım talebi bakımından değil, ileride açılacak velayetin değiştirilmesi davasında da temel dayanak hâline gelir.
Velayetin Değiştirilmesi Talebi
Velayet düzenlemesi kesin hüküm oluşturmaz; koşullar esaslı biçimde değiştiğinde her zaman yeniden düzenlenmesi istenebilir. Bu talep bir süreye bağlı değildir. Ancak süre riski, kararın kendisine karşı kanun yoluna gitmekte ortaya çıkar: hukuk yargılamasında istinaf başvurusu, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır ve bu süre kaçırıldığında karar kesinleşir. Sonrasında yalnızca değişen koşullara dayalı yeni bir dava yolu kalır.
Görev ve Yetki
Velayete ilişkin davalarda görev aile mahkemesindedir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa birlikte oturdukları yer mahkemesi esas alınır.
Kısa Değerlendirme
Bu dosyalarda hukuki doğruluk kadar çocuğun günlük düzeninin korunması da önemlidir. Kararınızın kesinleşip kesinleşmediğini kontrol edip, uygulama aşamasını bir aile hukuku uygulayıcısıyla planlamanız gereksiz gerilimi azaltır.