Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçının talebi ile terekedeki ortaklığın giderilmesi talebi, aynı dosyada çözülen iki şey değildir. TMK ve HMK ekseninde bu iki yolun karıştırılması, hem sürenin hem de görevli mahkemenin kaçırılmasına yol açar. Bu rehber, iki talebin sırasını ve mercilerini ayırır.
Elbirliği Mülkiyeti Ortaklığı Neden Kilitler?
Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti doğar. Bu rejimde her mirasçı tek başına tasarrufta bulunamaz; işlemler kural olarak oybirliği ister. Bu kilit iki şekilde açılır: mirasçılar anlaşarak paylaşma yapar ya da mahkemeden ortaklığın giderilmesi istenir. Bir ara adım olarak elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi de talep edilebilir; bu, taşınmaz üzerindeki payın devrini ve haczini mümkün kılan pratik bir sonuç doğurur.
Saklı Pay İddiası Hangi Davanın Konusudur?
Saklı payın ihlali iddiası, ortaklığın giderilmesi davasında bir savunma olarak sonuç doğurmaz; ayrı bir tenkis davasının konusudur. Tenkis davası, kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar ve kanunda öngörülen hak düşürücü sürelere tabidir. Bu süreler, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği an ile mirasın açılması anı etrafında kurulduğundan, öğrenme tarihinin belgelendirilmesi kritik olur. Muvazaa iddiasına dayanan tapu iptali ve tescil talebi ise başka bir hukuki temele oturur ve farklı bir ispat yükü doğurur. Üç talebi tek dilekçede ayrım yapmadan sıralamak, dosyanın tefrikine ve gecikmeye neden olur.
Talep Sırasını Kurmak
- Mirasçılık belgesi temin edilir ve tereke unsurları tapu, banka, ticaret sicili kayıtlarından çıkarılır.
- Miras bırakanın ölümünden önceki devirleri gösteren kayıtlar tarih sırasına dizilir.
- Kazandırmanın karşılıksız mı yoksa gerçek bir bedelle mi yapıldığı, ödeme kayıtları üzerinden test edilir.
- Tenkis veya muvazaa yoluna gidilecekse, ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce ya da onunla eş zamanlı hareket edilir; aksi hâlde satış tamamlandıktan sonra talep pratik değerini yitirebilir.
- Tereke mallarının korunması için gerekiyorsa tedbir ve defter tutulması talep edilir.
Sulh Hukuk mu, Asliye Hukuk mu?
- Ortaklığın giderilmesi ve terekenin tespiti gibi talepler sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır.
- Tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil gibi davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
- Taşınmazlara ilişkin taleplerde yetki, taşınmazın bulunduğu yere göre belirlenir.
- Görevsiz mahkemede açılan dava için verilecek karar sonrası, dosyanın süresinde görevli mahkemeye taşınması gerekir; bu süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılabilir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; miras bırakanın işlemlerinin tarihi, mirasçıların sayısı ve terekenin yapısı sonucu değiştirir. Saklı pay iddiası düşünüyorsanız, süre yönünden değerlendirmenin gecikmeden yapılması için hukuki destek almanız uygun olur.