Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler, saklı paylı mirasçının payını fiilen boşaltmış olabilir. Tenkis, bu tasarrufların saklı payı zedeleyen kısmının indirilmesini sağlayan özel bir taleptir ve paylaşım davalarının içine sıkıştırılamaz. Bu rehber, tenkis talebinin miras paylaşımı sürecindeki yerini ve yanlış merciye başvuru riskini anlatıyor.
Terekenin Fotoğrafı Çekilmeden Hesap Yapılamaz
Tenkis hesabı, terekenin ölüm anındaki hâline göre kurulur. Bu nedenle önce mirasçılık belgesi alınmalı; ardından tapu, banka, araç ve şirket kayıtları üzerinden hem mevcut malvarlığı hem de sağlığında yapılan devirler çıkarılmalıdır. Bankalardan hesap hareketleri, tapudan devir tarihli akit tabloları, ticaret sicilinden pay devirleri istenmelidir. Terekenin tespiti talebi, bu bilgilerin mahkeme eliyle toplanmasını sağlayan ayrı bir yoldur.
Hangi Kazandırma Tenkise Tabi
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan ve saklı payı aşan kazandırmalar
- Sağlararası devirlerden, mirastan yoksun bırakma amacı taşıyanlar
- Görünürde satış, gerçekte bağış niteliğindeki işlemler
- Mirasçıya yapılan ve denkleştirmeye tabi olabilecek kazandırmalar
Bu ayrım önemlidir; çünkü bir kazandırma muvazaa iddiasıyla bütünüyle geçersiz sayılmak istendiğinde talep tapu iptali ve tescile dönüşür, saklı payla sınırlı bir düzeltme istendiğinde ise tenkis gündeme gelir. Aynı dilekçede her iki talebin kademeli olarak nasıl kurulacağı baştan planlanmalıdır.
Yanlış Dosya, Yanlış Mahkeme
Uygulamada sık görülen hata, tenkis talebinin ortaklığın giderilmesi dosyasında bir beyan olarak dile getirilmesidir. Paylaşıma ilişkin dosya ile tenkis talebi farklı nitelikte olduğundan böyle bir beyan çoğu zaman sonuç doğurmaz. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi belirleyicidir; mirasçıların ya da taşınmazın bulunduğu yer kural olarak başvuru yerini değiştirmez. Ayrıca tenkis hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine ve mirasın açılmasına bağlı sürelere tabidir; bu süreler geçtikten sonra en güçlü iddia bile dinlenmez.
Paylaşıma Giden Yolun Sıralanması
Sağlıklı bir sıralama şöyle kurulur: mirasçılık belgesi, terekenin tespiti, gerekiyorsa iptal ve tenkis talepleri, en sonunda paylaşım. Bu sıra bozulduğunda, henüz terekeye dönmemiş bir malvarlığı üzerinden paylaşım istenmiş olur ve dosya sonuçsuz kalır. Mirasçılar arasında anlaşma ihtimali varsa, paylaşım sözleşmesinin şekil şartlarına uygun düzenlenmesi de ayrıca kontrol edilmelidir.
Yukarıdaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır. Devir tarihleri, mirasçı sayısı ve saklı pay oranları her dosyada farklı hesap doğurduğundan, kayıtlar toplandıktan sonra hukuki destek alınması yerinde olur.