Miras bırakanın bıraktığı vasiyetname çoğu zaman uzun süre sonra öğrenilir; bu da zamanaşımı ve hak düşürücü süre tartışmasını dosyanın merkezine taşır. TMK, vasiyetnamenin açılmasından iptaline ve tenkisine kadar her aşama için ayrı bir usul kurmuştur. Sıra atlandığında, esasa ilişkin haklı bir iddia bile süre engeline takılabilir.
Önce Açılma ve Tebliğ Aşaması
Ele geçen vasiyetname, geciktirilmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim edilir. Mahkeme vasiyetnameyi açar, ilgililere okur ve bir örneğini mirasçılara tebliğ eder. Bu tebliğ yalnızca bilgilendirme değildir: iptal ve tenkis davalarında sürenin işlemeye başladığı anın belirlenmesinde temel dayanaktır. Bu nedenle tebligat tarihini gösteren belge dosyada saklanmalıdır.
İptal mi, Tenkis mi
- İptal: vasiyetnamenin şekle aykırı düzenlendiği, miras bırakanın ehliyetsiz olduğu ya da irade sakatlığı bulunduğu iddialarına dayanır.
- Tenkis: vasiyetname geçerli olsa bile saklı paya yapılan tecavüzün giderilmesini amaçlar.
- İki talebin şartları ve süreleri farklıdır; uygulamada terditli biçimde birlikte ileri sürülmesi tercih edilir.
- Her iki dava da miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
Süreler Nasıl İşler
TMK, iptal ve tenkis davaları için öğrenme anına bağlı kısa bir süre ile vasiyetnamenin açılma tarihine bağlanan uzun süreleri birlikte düzenler; iyiniyetli olmayan durumlarda uzun süre daha da uzayabilir. Sürenin ne zaman başladığı çoğu zaman esasın kendisinden daha çok tartışılır. Bu nedenle dilekçede öğrenme anının hangi belgeyle ortaya konduğu açıkça gösterilmelidir.
İtiraz Değil Dava
Sık yapılan hata, vasiyetnamenin açıldığı sulh hukuk mahkemesine dilekçe verilerek itiraz edildiğinin düşünülmesidir. Açılma işlemi çekişmesiz yargı işidir; vasiyetnameye karşı gerçek başvuru, asliye hukuk mahkemesinde açılacak iptal veya tenkis davasıdır. Sulh mahkemesine sunulan beyan, bu davaların yerine geçmez ve süreyi durdurmaz.
Terekeyi Korumak İçin
- Terekenin defterinin tutulması veya koruma tedbiri istenmesi.
- Tapu ve banka kayıtlarının araştırılması için mahkemeden müzekkere talep edilmesi.
- Miras bırakanın sağlık kayıtlarının, ehliyet tartışması ihtimaline karşı erken temin edilmesi.
- Yurt dışındaki malvarlığı için ayrı bir yol izlenmesi gerekebileceğinin baştan not edilmesi.
Miras dosyaları belge yoğunluğu nedeniyle kişiye özgü değerlendirme gerektirir; yukarıdakiler genel bilgilendirmedir. Vasiyetname tebliğ edildiğinde süre işlemeye başladığından, değerlendirmeyi erken yaptırmanız önemlidir.