Saklı payı zedelenen mirasçının açtığı tenkis davası, tereke uyuşmazlıkları içinde süre rejimi en katı olanlardan biridir. Talebin haklılığı kadar, hangi mahkemeye ve ne zaman gidildiği de sonucu doğrudan belirler. Bu rehber, tenkis isteminde merci ve süre eksenine odaklanmaktadır.
Görev ve Yetki Tablosu
Tenkis istemi terekeye ilişkin bir eda davasıdır ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır; bu yetki kuralı kesin nitelikte olduğundan davalının ikametgahına ya da taşınmazın bulunduğu yere göre dava açılması yetkisizlik sonucunu doğurur. Terekenin tespiti, mirasçılık belgesi ya da terekenin korunmasına yönelik talepler ise sulh hukuk mahkemesinin işidir. Aynı olay çevresinde birden çok merci bulunması, uygulamadaki karışıklığın temel kaynağıdır.
Sürenin İşlemeye Başladığı An
TMK, tenkis davasında saklı payının zedelendiğini öğrenen mirasçı için bir yıllık, her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıllık süre öngörür. Bu süreler hak düşürücüdür; hakim tarafından kendiliğinden gözetilir ve karşı taraf ileri sürmese dahi dikkate alınır. Öğrenme anının ispatı çoğu dosyada asıl tartışma konusu olur; bu nedenle vasiyetnamenin okunma tutanağı, tebligat parçaları ve tapu kayıt tarihleri en baştan dosyaya konulmalıdır.
Sık Görülen Merci Hataları
- Mirasçılık belgesi alınmadan doğrudan tenkis davası açılması ve sıfat tartışmasının uzaması.
- Saklı pay ihlali muvazaa iddiasıyla karıştırılarak yanlış hukuki sebeple dava açılması; muvazaa ile tenkis farklı süre ve farklı sonuç doğurur.
- Tapu müdürlüğüne verilen dilekçenin dava süresini koruduğunun sanılması.
- Yurt dışında yaşayan mirasbırakan bakımından yetkinin son yerleşim yeri yerine mal varlığının bulunduğu yere göre belirlenmesi.
Hesap ve Delil Altyapısı
- Mirasbırakanın ölüm tarihindeki tereke mevcudu ile sağlararası kazandırmalar ayrı ayrı listelenir.
- Her kazandırma için tarih, değer ve karşılık ilişkisi belgeye bağlanır.
- Denkleştirme ile tenkis talepleri birbirinden ayrılarak yazılır.
- Değer tespiti için keşif ve bilirkişi incelemesi talebi dilekçede açıkça belirtilir.
- Birden çok davalı varsa tenkis sırasının hangi ölçüte göre kurulacağı gösterilir.
Değerlendirme
Tenkis dosyalarında zamanın kendisi bir taraf gibidir; bir yıllık sürenin kaçırılması, esasa ilişkin en güçlü delili dahi işlevsiz bırakır. Miras ilişkisinin yapısı her ailede farklı olduğundan, hesabın ve merci tercihinin dosyaya özgü biçimde bir hukukçuyla birlikte kurulması önerilir.