Miras uyuşmazlıklarında birden fazla talep aynı anda gündeme gelir: mirasçılık belgesi, terekenin tespiti, paylaşım ve saklı payın korunması. Bu taleplerin tamamı aynı mahkemede görülmez. Görevli mahkemenin yanlış seçilmesi hem zaman kaybettirir hem de tenkis bakımından öngörülen süre baskısı altında hak kaybına yol açabilir.
Hangi Talep Hangi Mahkemede?
Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve mirasın resmî tasfiyesi gibi tereke işlemleri ile paydaşlığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Buna karşılık tenkis davası, muris muvazaası iddiasına dayalı tapu iptali ve tescil davası ile mirasın gerçek reddine ilişkin uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aynı dilekçede tereke tespiti ile tenkisin birlikte istenmesi, dosyanın ayrılmasına yol açar.
Yetki: Son Yerleşim Yeri
- Miras davalarında kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
- Mirasçıların bulunduğu yer, tek başına yetki doğurmaz.
- Terekede taşınmaz varsa ve talep taşınmazın aynına ilişkinse, taşınmazın bulunduğu yer bakımından ayrı değerlendirme yapılır.
- Son yerleşim yerinin tartışmalı olduğu hâllerde nüfus ve adres kayıt sistemi verileri dosyaya sunulmalıdır.
Tenkiste Süre Baskısı
TMK, saklı payı zedelenen mirasçının tenkis talebini belirli süreler içinde ileri sürmesini öngörür: hakkın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süre ile vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren işleyen on yıllık süre. Bu süreler geçtikten sonra tenkis talebi kural olarak dinlenmez; ancak savunma yoluyla ileri sürülmesi bakımından farklı bir değerlendirme yapılabilir. Öğrenme tarihinin belgeyle ortaya konulması bu nedenle dosyanın ilk meselesidir.
Muvazaa İddiasıyla Birlikte İleri Sürme
Uygulamada mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler için hem muris muvazaası hem tenkis iddiası gündeme gelir. Bu iki talebin hukuki dayanağı ve sonucu farklıdır: muvazaa iddiası işlemin baştan geçersizliğine, tenkis ise saklı pay oranında indirime yöneliktir. Terditli olarak ileri sürülmeleri mümkündür; ancak talep sırasının dilekçede açıkça kurulması ve her biri için ayrı delil dizini hazırlanması gerekir.
Paylaşım Sırasında Delil Hazırlığı
Tereke kalemleri çıkarılmadan yürütülen paylaşım davası uzar. Tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, araç ve şirket pay kayıtları, mirasbırakanın sağlığındaki devir işlemlerinin tarih ve bedelleri ile varsa vasiyetname veya miras sözleşmesi tek dosyada toplanmalıdır. Devir bedelinin gerçek değerin belirgin biçimde altında olduğu iddiası ileri sürülecekse, işlem tarihindeki değere ilişkin dayanaklar birlikte sunulmalıdır.
Miras dosyalarında talep türü, görevli mahkeme ve süre birbirine bağlıdır; aile içi tabloya göre planlama yapılması için hukuki destek alınması önerilir.