Vasiyetname söz konusu olduğunda mirasçıların en sık düştüğü yanılgı, tüm taleplerin tek bir dosyada ve tek bir mahkemede çözülebileceği düşüncesidir. Oysa vasiyetnamenin açılması, iptali ve saklı payın korunması birbirinden ayrı süreçlerdir; görevli mahkemeleri ve süreleri de farklıdır. TMK ve HMK ekseninde bu rehber, bu ayrımı ve süre takvimini kurar.
Dört Talep, Farklı Adresler
- Vasiyetnamenin açılması ve okunması: mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde yapılan bir işlemdir; bu aşamada vasiyetnamenin geçerliliği tartışılmaz.
- Mirasçılık belgesi: sulh hukuk mahkemesinden veya kanunda öngörülen hallerde noterden alınabilir.
- Vasiyetnamenin iptali ve tenkis: asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer.
- Ortaklığın giderilmesi: paylaşım anlaşmayla sağlanamıyorsa sulh hukuk mahkemesinde istenir.
Açılma dosyasında vasiyetnamenin geçersizliğini ileri sürmek, o dosyanın niteliği gereği sonuç doğurmaz; itirazın ayrı bir dava olarak açılması gerekir.
Süreler Öğrenme Anına Bağlıdır
Miras hukukunda süreler çoğunlukla öğrenme anına bağlandığı için, hangi belgenin ne zaman tebliğ edildiği titizlikle kayda geçirilmelidir:
- Vasiyetnamenin iptali davası, iptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılır; iyiniyetli olup olmamaya göre değişen azami süreler ayrıca öngörülmüştür.
- Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık süreye tabidir.
- Mirasın reddi için öngörülen süre üç aydır ve mirasçının ölümü ile mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten işler.
Tenkis mi, İptal mi?
Bu iki dava sıklıkla birbirinin yerine kullanılır. İptal davası, vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekil eksikliği nedeniyle geçersiz olduğu iddiasına dayanır ve başarılı olursa vasiyetname bütünüyle etkisiz kalır. Tenkis ise vasiyetnamenin geçerli olduğunu kabul eder; yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. Talebin yanlış seçilmesi, esasa ilişkin haklı bir iddianın dahi reddiyle sonuçlanabilir. İhtiyatlı yaklaşım, iki talebi kademeli olarak ileri sürmektir.
Tereke Kaçırılmasına Karşı Erken Adım
Paylaşım tartışması sürerken terekedeki malvarlığının el değiştirmesi ihtimali varsa, terekenin tespiti ve koruma önlemleri gecikmeden istenmelidir. Banka hesapları, taşınmaz kayıtları ve şirket payları bakımından mirasbırakanın ölüm tarihindeki durumun belgelenmesi, sonradan yapılacak hesabın temelidir. Ölümden önceki dönemde yapılan devirler de mirastan mal kaçırma iddiası bakımından ayrıca incelenmelidir.
El Yazılı Vasiyetnamede Şekil Kontrolü
El yazılı vasiyetnamelerde geçerlilik, metnin bütünüyle mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olmasına, tarih ve imza taşımasına bağlıdır. Bu unsurlardan birinin eksikliği tek başına önemli bir tartışma yaratır. Bu nedenle belge eline geçen mirasçı, önce şekil unsurlarını denetlemeli, ardından ehliyet konusunda sağlık kayıtlarının bulunup bulunmadığını araştırmalıdır.
Kapanış Notu
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Miras dosyalarında süreler öğrenme anına bağlı olduğundan, vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tebligat elinize ulaştığı anda hangi davanın açılacağına karar vermek üzere hukuki görüş almanız yerinde olur.