Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davasında en kritik iki karar, davanın nerede açılacağı ve hangi süre içinde açılacağıdır. Bu iki başlık birbirinden bağımsız değildir: yanlış mercie yapılan başvuru sırasında hak düşürücü süre işlemeye devam eder ve geri dönüş imkânı kalmayabilir.
Tenkis Davasında Görev ve Kesin Yetki
Tenkis talebi asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise miras hukukundan doğan davalar için mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi esas alınır ve bu kural kesin niteliktedir. Terekede taşınmaz bulunması, davayı taşınmazın bulunduğu yere taşımaz; belirleyici olan mirasbırakanın son yerleşim yeridir. Ölüm belgesindeki adresle fiilî son yerleşim yerinin farklı olduğu hâllerde nüfus ve adres kayıtları birlikte incelenmelidir.
Sulh Hukuk Mahkemesinin Alanıyla Karışma
Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve koruma tedbirleri gibi işler sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Uygulamada mirasçılar, saklı pay ihlalini fark ettiklerinde tereke tespiti dosyasında talepte bulunmayı yeterli sanır. Oysa tereke dosyasında ileri sürülen bir beyan, tenkis davası açılmış anlamına gelmez. Aynı şekilde mirasın reddine ilişkin başvuru da saklı pay talebini korumaz.
Hak Düşürücü Sürelerin İkili Yapısı
TMK, tenkis talebi için iki katmanlı bir süre rejimi öngörür: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile mirasın açılmasına bağlanan uzun süre. Öğrenme anının ispatı çoğu kez tartışmalıdır; bu nedenle tapu kayıtlarının hangi tarihte çıkarıldığı, banka kayıtlarının ne zaman istendiği gibi ayrıntılar dosyaya işlenmelidir. Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan mahkemece resen gözetilir.
Muvazaa mı Tenkis mi: Talebin Türü Sonucu Değiştirir
- Mirasbırakanın mirasçıdan mal kaçırma amacıyla yaptığı görünürde satışlar için ileri sürülen muvazaa iddiası ile saklı pay ihlaline dayanan tenkis talebi hukuki dayanak bakımından ayrıdır.
- Muvazaa iddiasında talep tapu iptali ve tescile yönelirken, tenkiste kural olarak tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir.
- İki talep kademeli olarak ileri sürülebilir; bu kurgu dilekçede açıkça yapılmazsa mahkeme yalnızca yazılı talebi inceler.
- Talep türü değiştiğinde harç, süre ve ispat yükü de değişir.
Terekeyi Görünür Kılmak
- Mirasbırakanın sağlığındaki devirleri gösteren tapu ve araç kayıtları toplanır.
- Banka hesap hareketleri ve varsa şirket pay defteri kayıtları istenir.
- Tasarrufun bedelsiz mi ivazlı mı olduğu, ödeme belgeleriyle tartışılır.
- Değer tespiti için ölüm tarihindeki durum esas alınarak bilirkişi incelemesi planlanır.
Miras dosyalarında tarih sıralaması, hukuki nitelendirmeden daha az önemli değildir. Somut olayınızdaki devir tarihlerini ve öğrenme anını bir hukukçuyla birlikte çıkarmanız, süre riskini erkenden görmenizi sağlar.