Saklı paylı mirasçı, payının zedelendiğini çoğu zaman tereke belgeleri eline geçtikten sonra fark eder. Bu noktada asıl kayıp talebin dayanaksız olmasından değil, talebin yanlış kapıya ve yanlış dava türüyle götürülmesinden doğar. Tenkis, mirasbırakanın tasarruf edebileceği sınırı aşan kazandırmalarının saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesini sağlar; bu yönüyle bir iptal talebi değildir.
Talebin Hukuki Niteliğini Baştan Belirleyin
Uygulamada en sık karşılaşılan yanlışlık, tenkis ile muvazaa (mirastan mal kaçırma) iddiasının aynı dilekçede birbirinin yerine kullanılmasıdır. Tenkiste tasarruf geçerlidir, yalnızca saklı payı ihlal ettiği ölçüde indirilir. Muvazaa iddiasında ise işlemin görünürdeki hâlinin geçersizliği ileri sürülür ve sonuçları, tarafları, ispat yükü farklıdır. İkisini kademeli olarak kurmak mümkündür; ancak hangi talebin asıl, hangisinin terditli olduğu dilekçede açıkça yazılmalıdır.
Sulh Hukuk Kapısı ile Asliye Hukuk Kapısı
Mirasçılık belgesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve koruma tedbirleri gibi işler ile tenkis talebi aynı mahkemenin işi değildir. Bu ayrımı gözetmeden açılan dosya, görev yönünden reddedilir; süre baskısı altındaki dosyalarda bu gecikme telafi edilemez hâle gelebilir. Yetki bakımından ise TMK sistematiğinde mirasbırakanın son yerleşim yeri belirleyicidir. Davalıların ikametinin farklı illerde olması bu kuralı kendiliğinden değiştirmez.
Başvuru Sırası: Bilgi Toplamadan Dilekçe Yazmayın
- Mirasçılık belgesi temin edilir, mirasçı sıfatı ve pay oranları netleştirilir.
- Tapu, banka ve trafik kayıtları üzerinden sağlararası kazandırmalar tarih sırasıyla listelenir.
- Vasiyetname varsa açılıp okunma tutanağı ve tebliğ evrakı dosyaya alınır.
- Tenkise tabi tasarruflar, kazandırma tarihine göre sıralanır; hangi kalemin önce indirileceği belirlenir.
- Terditli talep sırası ve harç planı, dava değeri üzerinden hesaplanır.
Süre İşlerken Alınacak Önlemler
Tenkis talebi hak düşürücü nitelikte sürelere bağlıdır ve bu süreler öğrenme ile mirasın açılması anına göre ayrı ayrı hesaplanır. Kayıt toplama beklenirken sürenin işlemeye devam etmesi, en sık görülen kayıp sebebidir. HMK usulünde kayıt temini için mahkemeden müzekkere talep edilmesi mümkündür; bu nedenle eksik belgeyle beklemek yerine, talep konusunu belirlemeye yetecek asgari veriyle harekete geçmek daha güvenlidir.
Karşı Tarafın Savunmasını Önceden Okumak
Kazandırmayı alan taraf çoğu kez bedelin fiilen ödendiğini, işlemin bir bakım veya emek karşılığı olduğunu ileri sürer. Bu savunmaya karşı banka hareketleri, ödeme dekontları ve tanık beyanlarının önceden derlenmiş olması gerekir. Ayrıca terekede yer alan borçların ve cenaze giderlerinin hesaba katılması, indirilecek tutarın gerçekçi çıkması bakımından önemlidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirme amacı taşır. Mirasa ilişkin her dosyada tasarrufun türü, tarihi ve mirasçı yapısı sonucu değiştirebileceğinden, dilekçe hazırlanmadan önce dosyaya özgü bir hukuki değerlendirme yapılması yerinde olur.