Miras bırakanın borçlarının terekeyi aştığı dosyalarda mirasçıların yaptığı en pahalı hata, yanlış talep türüyle mahkemeye gitmektir. Ret beyanı ile mirasın hükmen reddi birbirinden farklı iki yoldur ve şartları da farklıdır. TMK ve HMK çerçevesinde bu rehber, seçim anını ve süre takvimini ele alıyor.
İki Yolu Birbirinden Ayırmak
Gerçek ret, mirasçının sulh hukuk mahkemesine yönelttiği tek taraflı bir beyandır; hasım gösterilmesi gerekmez ve kanunda öngörülen üç aylık süre içinde yapılmalıdır. Hükmen ret ise miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aciz hâlde bulunduğunun tespitine dayanır; bu yol süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir ve alacaklılara karşı, çoğunlukla takip veya dava içinde bir tespit talebi olarak kullanılır. Talebini yanlış kuran mirasçı, hem harç hem zaman kaybeder.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı
- Yasal mirasçılar bakımından kural olarak ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarih
- Atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine bildirildiği tarih
- Önceki mirasçının reddi hâlinde, bu ret nedeniyle mirasçı olunduğunun öğrenildiği tarih
- Terekenin resmen defterinin tutulduğu hâllerde defter işlemine bağlı olarak belirlenen tarih
- Sürenin kaçırılması hâlinde mirasın kabul edilmiş sayılacağı sonucu
Başvuru Adımları
- Veraset ilamı veya mirasçılık belgesi çıkarılarak mirasçı çevresi netleştirilir.
- Miras bırakanın ölüm tarihi itibarıyla malvarlığı ve borç tablosu çıkarılır.
- Yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yerine göre belirlenir.
- Ret beyanı kayıtsız ve şartsız biçimde, süre içinde mahkemeye sunulur.
- Küçük veya kısıtlı adına ret söz konusuysa, vesayet makamının izni gündeme gelir.
Ret Sonrasında Ne Değişir
Reddeden mirasçı, mirasçılık sıfatını geçmişe etkili biçimde kaybeder; ancak bu, borçtan kurtulmanın otomatik sonucu değildir. Ret öncesinde terekeyle ilgili benimseme sayılabilecek işlemler yapılmışsa, örneğin tereke mallarının kullanılması veya satılması, ret hakkı düşebilir. Ayrıca reddedenin payı sonraki derecedeki mirasçılara geçeceğinden, aile içinde zincirleme başvuru gerekebilir.
Usule Aykırı İşlemin Sonucu
Yanlış mahkemeye yapılan beyan, süresi geçtikten sonra verilen dilekçe, kayıtlı veya şarta bağlı yazılan ret metni ve mirasçılardan birinin eksik bırakılması, en sık karşılaşılan usul sakatlıklarıdır. Süre kaçırılmışsa geriye kalan yol genellikle hükmen rettir; bu da terekenin borca batık olduğunun ayrıca ispatını gerektirir.
Miras dosyalarında tek bir tarih, tüm sonucu değiştirebilir. Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır; ölüm tarihi ve öğrenme anına ilişkin hesabı bir hukukçuyla teyit etmeniz önemlidir.