Mirasbırakanın borçlarının terekeyi aştığı düşünülüyorsa, mirasçının önünde birbirinden farklı iki yol vardır: süresi içinde yapılan ret beyanı ve borca batıklığın açık olduğu hâllerde açılan mirasın hükmen reddinin tespiti davası. Bu iki yol karıştırıldığında ya süre kaçırılır ya da gereksiz bir dava yürütülür. TMK ve HMK çerçevesinde ilerleyen süreçte doğru yolun seçilmesi, sonucun tamamını belirler.
Üç Aylık Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Yasal mirasçılar bakımından süre, kural olarak mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihte başlar; atanmış mirasçılarda ise atamanın kendilerine bildirildiği an esas alınır. Bu tarihin belgeyle desteklenmesi önemlidir. Ölüm tarihinden çok sonra haberdar olunduğu ileri sürülüyorsa, öğrenmeye ilişkin somut delil sunulamadığında sürenin ölüm tarihinden işletilmesi riski doğar.
Ret Beyanı: Çekişmesiz ve Hızlı Yol
- Beyan, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve kayda geçirilir.
- Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır; koşula bağlanan ya da terekenin bir kısmına yönelen beyan sonuç doğurmaz.
- Reddeden mirasçının payı, sanki mirasbırakandan önce ölmüş gibi değerlendirilerek altsoya geçer; bu nedenle çocuklar ve gerekiyorsa vasi izni bakımından zincirin tamamı planlanmalıdır.
- Terekeye ilişkin tasarrufta bulunmak, örneğin tereke mallarını kullanmak veya alacak tahsil etmek, mirası kabul anlamına gelebilir.
Hükmen Ret: Süre Geçse de Kullanılabilen Yol
Mirasbırakanın ödemeden aczi ölüm anında açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Burada mirasçının bir beyanda bulunması gerekmez; ancak alacaklılar takip başlattığında bu durumun mahkemeden tespiti istenir. Bu dava husumetlidir ve alacaklılara yöneltilir; icra takibi başlamışsa borçlu olunmadığının tespiti talebiyle birlikte yürütülür.
Alacaklıyla Anlaşma mı, Tespit Davası mı?
Uygulamada alacaklılar, mirasçıya kısmi ödeme karşılığı sulh önerir. Bu öneri kabul edilmeden önce iki husus netleşmelidir: ödeme yapmak terekeyi benimseme olarak yorumlanabilir mi ve tereke pasifinin tamamı biliniyor mu? Henüz ortaya çıkmamış borçlar varken yapılan kısmi ödeme, mirasçıyı tüm borçlar bakımından muhatap hâline getirebilir. Bu nedenle önce terekenin pasifi araştırılmalı, karar sonrasında verilmelidir.
Aktarılan bilgiler genel niteliktedir. Aile yapısı, ölüm tarihi ve terekedeki kayıtlar süreci değiştirebileceğinden, adım atmadan önce bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.