Mirasın reddi kararı, çoğu zaman terekenin gerçek durumu bilinmeden, duyumlara ve tahminlere dayanarak verilir. Oysa bu karar geri alınması güç sonuçlar doğurur: borçtan kurtulmak isterken hakkınız olan malvarlığından da vazgeçmiş olabilir ya da reddetmediğiniz bir tereke nedeniyle beklemediğiniz bir sorumlulukla karşılaşabilirsiniz. TMK'nın miras hükümleri ret için sıkı süreler öngördüğünden, karar verecek süre içinde terekenin fotoğrafını çekmek zorunludur.
Süre işlerken yapılacak ilk iş: tereke envanteri
Ret süresi mirasçılık sıfatının öğrenilmesiyle işlemeye başlar ve kısadır. Bu süre içinde yapılması gereken, mirasbırakanın aktif ve pasifini karşılaştırmalı biçimde ortaya koymaktır. Banka hesapları, tapu ve araç kayıtları, ortaklık payları, alacaklar bir tarafta; kredi borçları, kefaletler, icra dosyaları ve vergi borçları diğer tarafta listelenmelidir. Bu tabloyu kurmadan verilen ret kararı, çoğunlukla eksik bilgiye dayanır.
Terekenin görünmeyen kalemleri
- Mirasbırakanın kefil olduğu krediler ve devam eden takip dosyaları
- Şirket ortaklığından doğan sorumluluklar ve imza yetkisine bağlı yükümlülükler
- Vergi ve prim borçları ile bunların gecikme yükleri
- Ölümden önceki dönemde yapılmış devirler ve bağışlamalar
- Sigorta poliçeleri, bireysel emeklilik birikimleri ve alacak niteliğindeki haklar
Tereke tespiti ve defter tutma imkânı
Kararsız kalındığında doğrudan reddetmek yerine, terekenin resmî olarak tespitini ve defterinin tutulmasını istemek daha ölçülü bir yoldur. Bu yol, mirasın gerçek durumunu resmî kayıtla görme ve ondan sonra karar verme imkânı sağlar. Aynı şekilde terekeye ilişkin koruma tedbirleri, malvarlığının dağılmasını önlemek bakımından erken aşamada gündeme getirilmelidir.
Paylaşım aşamasında ispatın ağırlık merkezi
Mirasın reddedilmemesi hâlinde tartışma paylaşıma kayar. Burada en sık karşılaşılan iddialar, mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerin saklı payı zedelediği ya da bazı mirasçıların terekeye katkı sağladığıdır. Bu iddiaların hiçbiri beyanla ispatlanamaz. Tapu işlem dosyaları, devirdeki bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini gösteren banka kayıtları, taşınmazın devir tarihindeki değerini ortaya koyan veriler ve mirasbırakanın işlem tarihindeki ehliyetine ilişkin sağlık kayıtları dosyanın omurgasını oluşturur. HMK'nın delil düzeni içinde bu belgelerin ilgili kurumlardan usulüne uygun biçimde istenmesi gerekir.
Mirasçılar arasındaki iletişimin de delil değeri vardır
Paylaşım tartışmalarında aile içi yazışmalar, ödeme kayıtları ve fiilî kullanım durumu çoğu zaman belirleyici olur. Taşınmazı kimin kullandığı, masrafları kimin karşıladığı ve bu durumun ne kadar süredir devam ettiği kayıt altına alındığında, denkleştirme ve ecrimisil tartışmaları çok daha sağlam bir zeminde yürütülür.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Ret süresi, mirasçılık sıfatı ve terekenin yapısı kişiden kişiye değişir; süre kısa olduğundan, karar vermeden önce vakit kaybetmeksizin hukuki görüş almanız önemlidir.