Saklı payı zedelenen mirasçının açtığı tenkis davasında asıl mesele hukuki nitelendirme değil, çoğu zaman terekenin gerçek büyüklüğünün gösterilebilmesidir. TMK'nın saklı pay düzeni ve HMK'nın ispat kuralları çerçevesinde yürüyen bu süreçte, miras paylaşımı öncesinde yapılan hazırlık davanın sonucunu belirler. Aşağıda delil eksikliği nedeniyle daralan tenkis hesaplarının nasıl önleneceği ele alınıyor.
Ölüm Anındaki Fotoğrafı Çıkarmak
Tenkis hesabı, mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığı ile sağlığında yaptığı kazandırmaların birlikte değerlendirilmesine dayanır. Bu nedenle ilk iş, iki ayrı liste hazırlamaktır: ölüm anında mevcut olanlar ve daha önce elden çıkanlar. İkinci liste genellikle eksik kalır; çünkü devirlerin izi kolay sürülmez.
Kazandırmaların İzini Sürmek
Devir ve bağışların tespiti için başvurulacak kaynaklar sınırlıdır ve çoğuna ancak mahkeme aracılığıyla ulaşılır:
- Tapu müdürlüğünden, mirasbırakan adına kayıtlı ve devredilmiş tüm taşınmazların dökümü
- Trafik tescil kayıtları ve ticaret sicilindeki ortaklık payı hareketleri
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa kayıtları ve kredi dosyaları
- Noterde düzenlenen vekâletname, satış vaadi ve ölüme bağlı tasarruflar
Bu kayıtların ilgili kurumlardan istenmesi talebi, dava dilekçesinde her kurum ve her kayıt türü ayrı ayrı belirtilerek yazılmalıdır; genel ifadelerle yazılan talepler eksik cevapla döner.
Devrin Gerçek Niteliğini Ortaya Koymak
Görünürde satış olan bir işlemin aslında karşılıksız kazandırma olduğu iddiası, bedelin ödendiğine dair bir iz bulunmamasıyla desteklenir. Devir tarihindeki taşınmaz değeri ile resmî senetteki bedel arasındaki fark, devralanın o tarihteki ödeme gücü ve paranın hangi hesaptan çıktığı sorusu bu incelemenin merkezindedir. Aile içi tanıklıklar tek başına yeterli olmadığından, mali kayıtlarla desteklenmesi gerekir.
Değer Tespiti ve Hesap Yöntemi
Tenkis hesabında hangi tarihteki değerin esas alınacağı sonucu doğrudan etkiler. Bu nedenle bilirkişiye yalnızca güncel rayiç değil, işlem tarihindeki durumu gösteren veriler de sunulmalıdır. Taşınmazın imar durumundaki değişiklikler, üzerine sonradan yapılan yapılar ve bu yapıların kim tarafından finanse edildiği ayrı bir başlık olarak incelenmelidir.
Süre Baskısı ve Sıralama
Tenkis talebi belirli sürelere tabidir ve bu süreler saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle bağlantılıdır. Öğrenme anını gösteren belge (veraset ilamı tarihi, tapu kaydına ulaşıldığı tarih, noter yazısı) dosyaya konulmadığında, süre tartışması karşı tarafın en güçlü savunması haline gelir. Ayrıca ortaklığın giderilmesi veya mirasın paylaşımına ilişkin başka bir dava varsa, hangisinin önce sonuçlanacağı stratejik olarak planlanmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; mirasçı sıfatı, tasarrufun türü ve tereke yapısı hesabı tümüyle değiştirebilir. Kayıt araştırmasına başlamadan önce bir hukukçuyla görüşmeniz zaman kaybını önler.