Bir miras bırakan, sağlığında yaptığı bağış veya ölüme bağlı tasarruflarla mirasçıların saklı payına el atmışsa, saklı paylı mirasçılar bu tasarrufların indirilmesini isteyebilir. Tenkis davası bu dengeyi yeniden kuran araçtır ve TMK ile HMK usul kuralları çerçevesinde yürütülür.
Saklı Pay Kavramı Neden Belirleyici
Tenkiste ilk adım, tereke üzerinde davacının yasal saklı payını hesaplamaktır. Bunun için miras bırakanın ölüm anındaki net terekesi tespit edilir; sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar hesaba katılarak denkleştirme mantığıyla ideal tereke bulunur. Saklı pay bu ideal tereke üzerinden hesaplandığından, bağışların ve mal kaçırma amaçlı devirlerin eksiksiz ortaya konması davanın belkemiğidir.
Hangi Tasarruflar Tenkise Tabidir
- Vasiyetname ile yapılan belirli mal vasiyetleri ve atamalar
- Ölümden önceki yıllarda yapılan, mutat sınırı aşan bağışlar
- Muvazaalı satış görünümü altında gizlenen bağış işlemleri
- Mirasçının saklı payını bertaraf etmek için kurulmuş kazandırmalar
Bu tasarrufların sıralaması önemlidir; tenkis kural olarak en son tarihli kazandırmadan başlayarak geriye doğru uygulanır. Bu nedenle tapu kayıtları, bağış tarihleri ve banka hareketleri kronolojik olarak dizilmelidir.
Süre Yönetimi ve Hak Düşümü
Tenkis talebi, mirasçının saklı payına tecavüzü ve tasarrufu öğrenmesine bağlı sürelere tabidir. Reddi miras gibi tereke ile ilgili bazı işlemlerde ise mirasın açılmasından itibaren üç aylık süre gündeme gelir; bu iki farklı süreyi karıştırmamak gerekir. Öğrenme anını belgeye bağlamak, sürenin ne zaman işlemeye başladığını ispatlamak açısından belirleyicidir.
İspat ve Bilirkişi Boyutu
Tereke değerinin ve muvazaa iddiasının tespiti çoğu kez keşif ve bilirkişi incelemesi gerektirir. Taşınmaz değerlemesi, tapu ve nüfus kayıtları, tanık beyanları birlikte değerlendirilir. Muvazaa iddiasında, satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği ve tarafların ekonomik durumu tartışılır.
Miras uyuşmazlıklarında her terekenin yapısı farklıdır; saklı pay oranı, tasarrufun türü ve süre başlangıcı somut olaya göre değişir. Bu genel bilgilendirme, kendi dosyanız için bir hukuk profesyonelinden değerlendirme almanın yerine geçmez.