Miras uyuşmazlıklarında en çok hak kaybına yol açan konu, birbirine benzeyen sürelerin karıştırılmasıdır. Tenkis, mirasın reddi ve terekenin tespiti farklı takvimlerde işler; birinin süresi dolmuş olması diğerini kapatmaz, ancak yanlış sayaç takip edildiğinde asıl hak zamanaşımına değil hak düşürücü süreye kurban gider. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde tenkis dosyasının zaman eksenini netleştirir.
Tenkiste Bir Yıllık ve On Yıllık Süre
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Her hâlde bu hak, vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle sona erer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; kesilmez, durmaz ve karşı taraf ileri sürmese de dikkate alınır.
Öğrenme Anının İspatı
Bir yıllık sürenin başlangıcı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andır ve bu tarih çoğu zaman tartışmalıdır. Vasiyetnamenin okunması tutanağı, tapu kayıtlarının çıkarıldığı tarih, banka hesap dökümlerinin talep edildiği gün ve mirasçılar arasındaki yazışmalar bu tartışmada kullanılır. Miras açıldığında yapılacak ilk iş, tapu ve banka sorgularının tarihli biçimde kayda geçirilmesidir.
Üç Aylık Süre Tenkise Değil Redde Aittir
Uygulamada sık görülen karışıklık, mirasın reddi için öngörülen üç aylık sürenin tenkis davasına da uygulandığı sanılmasıdır. Üç aylık süre, yasal mirasçılar bakımından mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten işler ve mirasın reddine ilişkindir. Tenkis talebi bu süreyle bağlı değildir; iki takvim ayrı tutulmalıdır.
Terekenin Tespiti ve Değerleme Zamanı
Tenkis hesabı, terekenin kapsamının ve tasarrufların değerinin belirlenmesine dayanır. Bu nedenle dava açılmadan önce ya da davayla birlikte terekenin tespiti istenmesi, sonraki bilirkişi incelemesini hızlandırır. Sağlararası kazandırmalar, ölünceye kadar bakma sözleşmeleri ve mirasbırakanın yaptığı bağışlar, tarih sırasıyla listelenmelidir.
Def-i Olarak Tenkis
Dava açma süresi geçmiş olsa da, tenkis iddiası bazı hâllerde savunma yoluyla ileri sürülebilir. Bu imkân, tenkise tabi kazandırmayı elinde bulunduran tarafın kendisinin dava açması hâlinde gündeme gelir ve dar bir alan yaratır. Süresinde açılacak bir davanın yerine geçmez, ancak gecikmiş dosyalarda değerlendirilmesi gereken bir seçenektir.
Miras dosyalarında bir yıllık süre, mirasçıların aile içi görüşmelerle zaman geçirdiği dönemde çoğu kez fark edilmeden tükenir. Ölüm tarihinden sonra tapu ve banka kayıtlarını erken çıkarmak, sürenin başlangıcını da hesap zeminini de sağlamlaştırır; saklı pay hesabı için hukuki destek alınması önerilir.