Miras bırakanın ölümüyle terekedeki hak ve borçlar mirasçılara kendiliğinden geçtiği için, özellikle borca batık terekelerde belirleyici olan şey hukuki argüman değil takvimdir. Mirasın reddi, paylaşımın bütün dengesini değiştiren tek taraflı bir irade beyanıdır ve TMK'nın öngördüğü süre içinde kullanılmazsa bir daha telafi edilemez. Aşağıdaki plan, ret süresinin başlangıcını doğru saptamak ve paylaşım sürecini bu takvime göre kurmak isteyen mirasçılar için hazırlanmıştır.
Sürenin Başlangıç Anını Doğru Saptamak
En sık yapılan hata, üç aylık ret süresinin her hâlde ölüm tarihinden başladığının varsayılmasıdır. Oysa yasal mirasçılar bakımından süre, mirasçı olduklarını ve mirasın kendilerine geçtiğini öğrendikleri andan; atanmış mirasçılar bakımından ise ölüme bağlı tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına ölüm tarihi değil, öğrenme tarihini ispatlayan belge konulmalıdır: nüfus kaydı, tebliğ zarfı, vasiyetname açılma tutanağı veya banka bildirimi.
Ret Kararını Besleyen Ön İnceleme
Reddedilecek mi, kabul mü edilecek sorusu üç ay içinde cevaplanmak zorundadır. Bu kısa pencerede yapılacak envanter çalışması şunları kapsamalıdır:
- Tapu, trafik ve banka kayıtlarından aktif tespiti
- İcra dosyası, kefalet ve vergi borcu taraması
- Ölüme yakın dönemdeki devir ve bağışların not edilmesi
- Tereke tespiti veya defter tutulması talebinin gerekip gerekmediği
Aktif ile pasif arasındaki fark net değilse, karar süresini fiilen uzatan usuli imkânların erkenden değerlendirilmesi gerekir.
Zımni Kabul Tuzağı
Süre dolmasa bile, tereke mallarına mirasçı sıfatıyla sahip çıkan davranışlar ret hakkını düşürebilir. Kira bedelinin tahsili, aracın satılması, hesaptan para çekilmesi veya terekeye ait bir alacağın icraya konulması bu türden işlemlerdir. Karar verilene kadar terekeye dokunmamak, zorunlu koruma işlemleri yapılacaksa bunu terekeyi koruma amaçlı olduğunu belirterek tutanağa bağlamak ihtiyatlı yaklaşımdır.
Ret Sonrası Paylaşımın Yeniden Kurgulanması
Bir mirasçının reddi, payın kendiliğinden diğerlerine geçmesi sonucunu doğurur ve zincirleme yeni süreler başlatır. Bu nedenle ret dilekçesi verilirken altsoy ve diğer derece mirasçıların bilgilendirilmesi, herkesin kendi süresini kaçırmaması açısından önemlidir. Paylaşımın devam edeceği hâllerde ise ret kararıyla eş zamanlı olarak veraset ilamı, tereke tespiti ve ortaklığın giderilmesi adımları tek bir zaman çizelgesine yerleştirilmelidir.
Süre Kaçtıysa Kalan İhtimaller
Üç aylık süre geçmişse dosya kapanmaz; ancak tartışma alanı değişir. Tereke borca batıksa hükümsüzlük iddiası, sürenin hiç işlememiş olduğu savunması veya alacaklıya karşı sorumluluğun sınırlarına ilişkin itirazlar gündeme gelir. Bu aşamada her savunma, öğrenme anına dair somut delille ayakta durur.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her terekenin borç yapısı ve mirasçı bileşimi farklıdır; süre hesabı yapılmadan işlem başlatılmamalı, dosyanız özelinde hukuki değerlendirme alınmalıdır.