Vasiyetname söz konusu olduğunda mirasçının önündeki en belirleyici tercih, hangi davanın açılacağıdır. Türk Medeni Kanunu vasiyetnameye karşı birden çok yol tanır ve bu yolların her birinin şartları, tarafları ve süresi farklıdır. Yanlış dava türüyle açılan bir dosyada geçen aylar, doğru davanın süresini de tüketebilir. Bu nedenle vasiyet dosyalarında usul planı, delil planından önce gelir.
Önce Vasiyetname Açılıp Okunur
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunması ve mirasçılara tebliği, sonraki tüm sürelerin başlangıç noktasını belirleyen işlemdir. Tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı, adres değişikliği veya yurt dışında bulunma nedeniyle geç öğrenme iddiası, dosyanın en başında incelenmelidir. Öğrenme anı, hak düşürücü sürenin ne zaman işlemeye başladığı tartışmasının merkezindedir.
Dört Yol, Dört Farklı Amaç
- Vasiyetnamenin iptali: Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, kanuna aykırı içerik veya şekle aykırılık iddiasına dayanır; sonucu vasiyetin ortadan kalkmasıdır.
- Tenkis: Vasiyet geçerlidir ancak saklı paylı mirasçının payını zedelemektedir; talep, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesidir.
- Yorum ve tenfiz talepleri: Vasiyetin içeriği tartışmalıysa ya da yerine getirilmesi engelleniyorsa gündeme gelir.
- Muvazaa ve devir işlemlerine yönelik davalar: Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler vasiyetle birlikte değerlendirilir.
Bu yolların birbirinin alternatifi gibi görünmesi yanıltıcıdır; talep sonucu ve ispat konusu tümüyle farklıdır. Aynı dilekçede terditli talep kurulup kurulamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Şekil mi, Ehliyet mi? İspat Yönü Erken Belirlenir
El yazılı vasiyette tarih, imza ve metnin bütünüyle miras bırakanın el ürünü olması tartışması belge incelemesine dayanır. Resmî vasiyette ise tanıkların durumu ve düzenleme usulü öne çıkar. Ehliyet iddiası ileri sürülecekse, tasarruf tarihine yakın sağlık kayıtları, reçeteler ve varsa raporlar en erken aşamada toplanmalıdır; bu kayıtların temini izne bağlı olduğundan sürecin dışarıdan göründüğünden uzun sürmesi olağandır.
Süre Planını Kuran Kontrol Listesi
- Vasiyetnamenin açılma kararı ve tebliğ tarihi dosyaya işlenir.
- İptal ve tenkis talepleri için ayrı ayrı son tarihler yazılır; ikisi aynı gün dolmaz.
- Mirasçılık belgesi ve tapu-banka kayıtları, dava açılmadan önce temin edilir.
- Terekedeki taşınmazlara ilişkin devir riski varsa tedbir talebi ilk dilekçeye eklenir.
- Yurt dışındaki mirasçılara tebligatın uzun süreceği hesaba katılarak dava günü öne çekilir.
Tereke Erirse Kazanılan Dava da Değer Kaybeder
Dava sürerken terekedeki malvarlığının üçüncü kişilere devredilmesi, lehe sonucu kâğıt üzerinde bırakabilir. Bu nedenle dava dilekçesiyle birlikte tapu kaydına şerh veya ihtiyati tedbir talebinin değerlendirilmesi, usul planının ayrılmaz parçasıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Vasiyetin türü, mirasçıların sıfatı ve tebliğ tarihleri sonucu doğrudan etkilediğinden, dava türü tercihinin dosyaya özgü olarak bir hukukçuyla değerlendirilmesi yerinde olur.