Saklı payın ihlal edildiği düşünülen miras dosyalarında en sık karşılaşılan sorun, hakkın varlığı değil; hakkın kullanılabileceği zaman aralığının çoktan kapanmış olmasıdır. Tenkis talebi, kendine özgü iki katmanlı bir süre yapısına tabidir ve planlama bu yapı üzerinden kurulmalıdır.
Sürenin İki Katmanı
TMK, tenkis talebi için iki ayrı süre öngörür. Birincisi, mirasçının saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği ana bağlı kısa süredir. İkincisi ise öğrenme olsun olmasın, belirli bir başlangıç anından itibaren her hâlde işleyen uzun süredir. Bu iki süreden herhangi birinin dolması talebi sona erdirir. Bu nedenle dosyanın ilk incelemesinde iki tarih birden hesaplanmalıdır: öğrenme anı ve sürenin mutlak başlangıcı.
Öğrenme Anının Belgelenmesi
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarihe ilişkin tutanak
- Tapu kayıtlarının ne zaman incelendiğine dair başvuru kayıtları
- Mirasçılar arasındaki yazışmalar ve ihtarnameler
- Terekeye ilişkin banka veya kurum yanıtlarının tarihleri
Öğrenme anı çoğu zaman karşı tarafça tartışma konusu yapılır; bu nedenle mirasçının bilgiye ne zaman ulaştığını gösteren belgelerin baştan toplanması gerekir.
Def'i Olarak İleri Sürme İmkânı
Tenkis talebinin dava yoluyla ileri sürülmesi için öngörülen süre dolmuş olsa bile, mirasçının kendisine karşı açılan bir davada savunma olarak tenkis iddiasını ileri sürmesi mümkün olabilir. Bu imkân, sürenin kaçırıldığı dosyalarda değerlendirilmesi gereken önemli bir seçenektir; ancak kapsamı sınırlıdır ve her dosyada uygulanmaz.
Muvazaa mı Tenkis mi
Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirlerin nitelendirilmesi, izlenecek yolu ve dolayısıyla süreyi değiştirir. Devrin gerçekte bağış niteliğinde olduğu ve mirasçıdan mal kaçırma amacı taşıdığı iddiası ile saklı payın ihlal edildiği iddiası aynı sonuca yönelse de farklı hukuki temellere dayanır. HMK çerçevesinde talebin hangi hukuki sebebe dayandırıldığı açıkça yazılmalı; gerekiyorsa kademeli talep kurulmalıdır.
Tereke Tespitinin Önceliği
- Miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığının çıkarılması
- Sağlığında yapılan devirlerin tarih ve bedelleriyle listelenmesi
- Saklı pay hesabı için gerekli mirasçı listesinin netleştirilmesi
- Hesabın uzman incelemesine elverişli biçimde tabloya dökülmesi
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Miras dosyalarında tarih ve mirasçı yapısı sonucu tümüyle değiştirdiğinden, sürelerinizi ve talep türünüzü kendi belgeleriniz üzerinden bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz önerilir.