Miras bırakanın vasiyetname ya da ölüme bağlı tasarrufla yaptığı paylaştırma, TMK'nın saklı pay düzenlemesiyle sınırlıdır. Saklı payı zedelenen mirasçının başvuracağı yol tenkis davasıdır. Bu davanın kendine özgü zorluğu, hukuki tartışmadan önce terekenin sayısal olarak kurulması gereğidir; hesap yapılmadan hangi tasarrufun ne ölçüde saklı payı ihlal ettiği söylenemez.
Terekeyi Belgelemek: Tenkisin Matematiği
Hesaplama, ölüm anındaki malvarlığına, sağlığında yapılan ve iadeye ya da tenkise tabi kazandırmaların eklenmesiyle kurulur. Bu nedenle delil toplama yalnızca ölüm tarihine bakmaz; geçmişe doğru yürür. Tapu kayıtlarındaki devir geçmişi, banka hesap hareketleri, şirket pay devirleri ve sigorta poliçeleri istenmelidir. Borçların ve cenaze giderlerinin düşülmesi de hesabın parçasıdır. Değerlendirme tarihinin hangi an olacağı, sonucu ciddi biçimde etkilediğinden dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Vasiyetnamenin Şekli ve Ehliyet İtirazı
- El yazılı vasiyetnamede: tarih, imza ve metnin tamamının el yazısı olması koşulu
- Resmî vasiyetnamede: memur ve tanık beyanları, tanıkların yasak kapsamında olup olmadığı
- Ehliyet tartışmasında: hastane kayıtları, reçeteler, varsa vesayet dosyası
- İrade sakatlığı iddiasında: tasarrufun yapıldığı dönemdeki ilişkilere dair tanık beyanları
İptal ve tenkis talepleri farklı sonuçlar doğurur; birinin reddi diğerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu nedenle taleplerin kademeli olarak kurulması yaygın bir tercihtir.
Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar
Tenkis hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye ve vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen uzun süreye bağlıdır. Öğrenme anının ne olduğu tartışmalı hâle geldiğinde, vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarih ve tereke dosyasındaki yazışmalar belirleyici olur. Bu yüzden sulh hukuk mahkemesindeki tereke dosyasının bir örneği en baştan alınmalı, tebligat parçaları saklanmalıdır.
Muvazaalı Devirlerle İlişkisi
Miras bırakanın sağlığında yaptığı ve görünüşte satış olan devirler, mirasçıdan mal kaçırma iddiasıyla ayrıca tartışılabilir. Bu iddia ile tenkis talebi aynı olguya dayansa da hukuki dayanakları ve sonuçları farklıdır. Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, devralanın ödeme gücü ve devir tarihindeki rayiç değer birlikte incelenir. Hangi talebin asıl, hangisinin terditli kurulacağı dosyanın delil durumuna göre belirlenmelidir.
Uyarı
Miras dosyaları kişisel geçmişe ve aile yapısına göre büyük farklılık gösterir. Buradaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; vasiyetnamenin size tebliğ edildiği tarihten itibaren süre işlemeye başlayabileceğinden, değerlendirmeyi geciktirmeden bir hukukçuya danışmanız önerilir.