Miras dosyalarında zaman, diğer alanlardan farklı işler. Mirasçı sıfatı ölümle kendiliğinden kazanılır; buna karşılık bazı haklar kısa ve kesin sürelere bağlanmıştır. TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın ispat düzeni birlikte uygulandığında, vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklarda önce takvimi, sonra delili kurmak gerekir.
Üç Aylık Ret Süresi ve Diğer Tarihler
Mirasın reddi, kanunda öngörülen üç aylık süre içinde yapılır ve bu süre yasal mirasçılar bakımından kural olarak ölümü ve mirasçı olduğunu öğrenme tarihinden; vasiyetname ile atanmış olanlar bakımından tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten işler. Süre geçtiğinde miras kayıtsız şartsız kazanılmış sayılır. Terekede borç ihtimali varsa, defter tutulmasını isteme yolu da ayrıca değerlendirilmelidir. Vasiyetnamenin açılıp okunması ise ayrı bir işlemdir ve iptal talebinin süresi bakımından başlangıç noktası oluşturur.
İptal İddialarının İspatı
Vasiyetnamenin iptali talepleri genellikle üç eksende toplanır ve her birinin delili farklıdır:
- Ehliyetsizlik: tasarruf tarihine yakın hastane kayıtları, reçeteler, epikriz raporları, bakım kayıtları
- Şekil eksikliği: resmî vasiyetnamede tanık beyanları ve düzenleme tutanağı, el yazılı vasiyetnamede tarih ve imzanın varlığı
- İrade sakatlığı: vasiyetten yararlanan kişiyle mirasbırakan arasındaki bağımlılık ilişkisini gösteren kayıtlar
El yazısı ve imza tartışmasında, karşılaştırmaya elverişli örneklerin toplanması incelemenin sağlıklı yapılabilmesi için gereklidir.
Saklı Pay ve Tenkis Ayrımı
Saklı payı zedelenen mirasçının talebi, vasiyetnamenin tümden geçersizliği değil, tasarrufun sınıra çekilmesidir. Bu ayrım dilekçede net kurulmazsa dosya yanlış eksende yürür. Tenkis hesabı için terekenin ölüm anındaki durumu, yapılan sağlararası kazandırmalar ve bunların tarihleri belgelenmelidir.
Terekenin Korunması
Yargılama sürerken taşınmazın devri veya banka hesaplarının boşaltılması ihtimaline karşı tedbir talebi erken yapılmalıdır. Tapu, banka ve ticaret sicili araştırması, hem tedbir talebini hem de tenkis hesabını besler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; miras dosyalarında süreler mirasçının sıfatına ve öğrenme tarihine göre değişir. Ölümü izleyen ilk haftalarda bir hukukçuyla tarih çizelgesi çıkarmak, sonradan geri alınamayacak sonuçların önüne geçer.