Saklı payı zedelenen mirasçı için asıl mesele çoğu zaman iddianın haklılığı değil, doğru dava türünün doğru zamanda seçilmesidir. Bu rehber, tenkis talebinde tür tercihini ve süre planını birlikte ele alır.
Tenkis mi, Muvazaa mı, İkisi Birlikte mi?
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devir, görünüşte satış olup gerçekte karşılıksız kazandırma niteliğindeyse mirasçılar tapu iptali ve tescil talebiyle muvazaaya dayanabilir. Kazandırma gerçek fakat saklı payı zedeliyorsa tenkis gündeme gelir. TMK ve HMK ekseninde bu iki yol farklı sürelere ve farklı ispat yüklerine bağlıdır; bu nedenle terditli talep kurgusu çoğu dosyada tercih edilir.
Ayrımın pratik sonucu
- Muvazaa iddiası, kazandırmanın gerçek amacını ispata dayanır.
- Tenkis, tereke hesabı ve saklı pay oranına dayanır.
- İki talep birlikte kurulduğunda sıralama dilekçede açık yazılmalıdır.
Süre Neye Göre İşler?
Tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre iki ayrı ölçüye göre değerlendirilir: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile mirasın açılmasından veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren işleyen uzun süre. Hak düşürücü süre zamanaşımından farklı olarak taraflarca ileri sürülmese de dikkate alınır; bu nedenle savunmanın gelmesi beklenerek plan yapılamaz.
Tereke Hesabı Kurulmadan Talep Yazılmaz
Tenkiste talep sonucu, terekenin tespiti yapılmadan sağlıklı biçimde rakamlandırılamaz. Bu nedenle dilekçe aşamasında belirsiz alacak veya kısmi talep tercihlerinin sonuçları önceden değerlendirilmelidir. Hesabın dayanağını oluşturan kalemler şunlardır:
- Ölüm tarihindeki aktif ve pasif değerlerin listelenmesi
- Sağlararası kazandırmaların ve denkleştirmeye tabi verilerin ayrıştırılması
- Taşınmaz ve şirket paylarının değer tespiti için kayıt taleplerinin yazılması
- Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısmın ayrı ayrı gösterilmesi
Bilgi Toplama Aşamasını Süreye Yedirmek
Uygulamada en sık görülen hata, banka ve tapu kayıtları gelmeden dava açmaktan kaçınmaktır. Oysa kayıt toplama süreci uzun sürebilir ve bu bekleme hak düşürücü süreyi durdurmaz. Doğru yöntem, dava açılışını öne almak ve kayıt taleplerini dosya üzerinden yürütmektir.
Yazılanlar genel bilgi niteliğindedir; miras dosyalarında kazandırma sayısı ve mirasçı yapısı sonucu doğrudan değiştirir. Tereke belgelerinizle birlikte bireysel bir hukuki değerlendirme almanız önerilir.