Saklı payı ihlal edilen mirasçı bakımından tenkis, tek başına düşünülecek bir talep değil; hangi dava türünün seçileceği sorusuyla iç içe geçmiş bir tercihtir. Aynı olay örgüsü, murisin sağlığında yaptığı devir üzerinden muvazaaya dayalı tapu iptali ve tescil olarak da, saklı pay hesabına dayalı tenkis olarak da mahkemeye taşınabilir. TMK ve HMK ekseninde bu tercih yanlış kurulduğunda dosya çoğunlukla hukuki gerekçeyle değil, ispat aşamasındaki boşluk nedeniyle kaybedilir.
Talebin Niteliğini Belirleyen Ayrım
Murisin yaptığı kazandırmanın gerçek bir işlem mi yoksa mirasçıdan mal kaçırmaya yönelik görünüşte bir işlem mi olduğu, dava türünü doğrudan belirler. Devir bedelinin fiilen ödendiği, alıcının ödeme gücünün bulunduğu ve işlemin ekonomik bir karşılığa dayandığı ortaya konabiliyorsa tartışma muvazaa alanından çıkar, saklı pay hesabına yani tenkise kayar. Bu ayrımı dilekçe yazılmadan önce yapmak, toplanacak delilin de yönünü değiştirir.
Tereke Fotoğrafını Kuran Belgeler
Tenkiste asıl mesele, ölüm anındaki net terekenin ve sağlararası kazandırmaların birlikte hesaplanmasıdır. Bu hesabın dayanağı olacak kayıtlar dağınık bırakıldığında bilirkişi incelemesi eksik veriyle yapılır. Toplanması gereken temel kalemler şunlardır:
- Tapu kayıtları ve akit tablolarının tam takyidat dökümü
- Banka hesap hareketleri ve devir tarihlerine yakın para akışları
- Devredilen taşınmazın devir tarihindeki ve ölüm tarihindeki değerine ilişkin veriler
- Murisin borçları, cenaze giderleri ve terekeden düşülecek kalemler
- Diğer mirasçılara yapılmış kazandırmalara ait belgeler
Delil Eksikliğinin En Sık Doğduğu Nokta
Uygulamada en çok görülen boşluk, devrin gerçek bedelinin araştırılmasını sağlayacak talebin hiç ileri sürülmemesidir. Alıcının o tarihteki gelirinin, kredi kullanımının ya da hesap hareketlerinin celbi istenmediğinde, bedelin ödendiği yönündeki savunma çürütülemez hâle gelir. Aynı şekilde, değer tespiti için hangi tarihin esas alınacağı baştan yazılmazsa, dosyaya giren rapor sonradan tartışmalı hâle gelir.
Terditli Talep ve Süre Baskısı
Muvazaa iddiası ile tenkis talebi çoğu zaman kademeli biçimde ileri sürülür. Bu kurgu, ilk talebin kabul görmemesi hâlinde dosyanın bütünüyle çökmesini engeller. Ancak tenkis talebi TMK kapsamında hak düşürücü sürelere bağlıdır ve bu süreler saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle ilişkilendirilir. Öğrenme anını gösteren yazışma, ihtar ya da tapu sorgu tarihinin dosyada bulunması, süre itirazına verilecek cevabın omurgasını oluşturur.
Dosyayı Ayakta Tutan Kontroller
- Kazandırmaların tarih sırasına göre tek bir tabloda toplanması
- Her kazandırma için muvazaa mı tenkis mi tartışmasının ayrı işaretlenmesi
- Değer tespitinde esas alınacak tarihin dilekçede açıkça yazılması
- Süre itirazına karşı öğrenme tarihini gösteren belgenin hazır tutulması
Tenkis dosyaları, mirasçı sayısı ve kazandırma çeşitliliği arttıkça hesaplama yoğun bir yapıya dönüşür. Burada anlatılanlar genel çerçeveyi tarif eder; somut mirasın yapısı, devirlerin niteliği ve süre hesapları tamamen farklı bir yol izlenmesini gerektirebileceğinden dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.