Saklı payı zedelenen mirasçı için en kritik iki karar, davanın hangi mahkemede açılacağı ve talebin hangi dava türüyle ileri sürüleceğidir. Türk Medeni Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu birlikte uygulandığında, tenkis talebinin yanlış kurgulanması yalnızca zaman kaybı değil, geri dönülemez bir hak kaybı doğurabilir. Çünkü tenkis, hak düşürücü süreye bağlı taleplerdendir.
Tenkis mi, Muvazaa mı, İkisi Birden mi?
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaya itiraz etmek isteyen mirasçının önünde birden fazla yol vardır ve bunlar birbirinin yerine geçmez:
- Tenkis: Kazandırma geçerlidir, ancak saklı payı aşan kısmın indirilmesi istenir.
- Muris muvazaası: Görünürdeki işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığı, satış görünümü altında bağış yapıldığı ileri sürülür ve tapu iptali istenir.
- Denkleştirme: Miras payına mahsuben yapılan kazandırmaların terekeye geri verilmesi gündeme gelir.
Uygulamada bu talepler terditli, yani kademeli biçimde ileri sürülebilir. Ancak sıralamanın hukuki mantığa uygun kurulması gerekir; asıl talep reddedilirse hangi talebin inceleneceği dilekçede açıkça yazılmalıdır.
Kesin Yetki Kuralı
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural kesindir. Mirasçıların nerede yaşadığı ya da terekeye dahil taşınmazın nerede bulunduğu bu sonucu değiştirmez. Buna karşılık tapu iptali ve tescil talebi de eklendiğinde, taşınmazın aynına ilişkin kesin yetki kuralıyla miras davalarına ilişkin kural arasındaki ilişki ayrıca değerlendirilmelidir. Görev bakımından ise uyuşmazlık asliye hukuk mahkemesindedir.
İki Katmanlı Süre Rejimi
Tenkis davası iki ayrı süreye tabidir: mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren işleyen kısa süre ve öğrenme olmasa dahi mirasın açılmasından, vasiyetnamelerde ise vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren işleyen daha uzun süre. Her ikisi de hak düşürücüdür; mahkeme bu durumu kendiliğinden gözetir ve karşı tarafın ileri sürmesi beklenmez. Öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada asıl tartışma konusudur; bu nedenle öğrenmeye ilişkin veriler baştan belgelenmelidir.
Terekenin Hesaplanmasında Dikkat Edilecekler
- Mirasbırakanın ölüm tarihindeki tüm mal varlığı ve borçları listelenir.
- Sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar tarih sırasıyla çıkarılır.
- Saklı pay oranları, mirasçıların sıfatına göre ayrı ayrı belirlenir.
- Tenkise tabi kazandırmalar arasındaki sıralama gözetilerek talep somutlaştırılır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Ölüm tarihi, vasiyetnamenin varlığı ve kazandırmaların niteliği hem süreyi hem de seçilecek dava türünü kökten değiştirebileceğinden, veraset belgeleri ve tapu kayıtlarıyla birlikte bir hukukçuya danışılması yerinde olur.