Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçıların hakkını zedeliyorsa gündeme tenkis gelir. Uygulamada davanın esasına hiç girilmeden kaybedilen dosyaların büyük kısmı, iki teknik noktadan doğar: davanın nerede açılacağı ve sürenin ne zaman işlemeye başladığı. TMK ve HMK çerçevesinde bu iki başlığı ayrıntılandıralım.
Tenkis Talebinin Konusu Ne, Ne Değil?
Tenkis, kazandırmanın tümüyle geçersiz sayılmasını değil, saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar. Bu yönüyle muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davasından ayrılır: muvazaa iddiasında işlemin görünüşteki niteliğinin gerçek olmadığı, tenkiste ise işlemin geçerli fakat saklı payı zedeler ölçüde aşırı olduğu ileri sürülür. İki talep birlikte ileri sürülebilirse de hukuki sebepleri, ispat yükü ve süre rejimleri farklıdır. Dilekçede bu ayrımın yapılmaması, sonradan ıslah ihtiyacı doğurur.
Yetkili Mahkeme: Son Yerleşim Yeri Kritiktir
Miras hukukundan doğan davalarda yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanır. Uygulamada tartışma, nüfusta görünen adres ile fiilen yaşanan yer farklı olduğunda çıkar. Bu ihtimalde şu belgeler yetkiyi belirlemede işe yarar:
- Nüfus ve adres kayıt sistemi çıktısı ile son yıllara ait ikametgâh geçmişi
- Sağlık kuruluşu, huzurevi veya bakım kaydı
- Fatura, abonelik ve banka yazışma adresleri
- Vefat tutanağı ve defin kayıtları
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süreye ve her hâlde miras bırakanın ölümünden itibaren işleyen bir üst süreye tabidir. Buradaki asıl risk, "öğrenme" anının sanıldığından erken kabul edilmesidir. Vasiyetnamenin açılıp okunması, tapu kaydının çıkarılması veya banka kayıtlarının öğrenilmesi gibi olaylar öğrenme anı olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle dosya açılırken mirasçının hangi belgeyi hangi tarihte eline geçirdiği kronolojik olarak kayda alınmalıdır; sonradan geriye dönük savunma yapmak güçtür.
Delil Hazırlığında Sıra
- Veraset ilamı ile mirasçılık sıfatı ve saklı pay oranının dayanağı ortaya konur.
- Tereke aktifi ve pasifi çıkarılır; ölüm anındaki malvarlığı tablosu kurulur.
- Sağlararası kazandırmalar tapu, banka ve şirket pay defteri kayıtlarıyla tespit edilir.
- Kazandırmaların değeri, ölüm tarihi esas alınarak bilirkişi incelemesine hazır hâle getirilir.
- Talep, tenkise tabi kazandırmaların sırası gözetilerek yazılır.
Tenkis dosyalarında değerlendirme büyük ölçüde belge ve tarih üzerinden yürür. Bu metin genel bir çerçeve sunar; somut terekenin yapısı ve öğrenme tarihine ilişkin deliller farklı sonuç doğurabileceğinden dosyanızın hukuki incelemesini erken yaptırmanız önerilir.