Veraset ilamının alınması, çoğu ailede sürecin bittiği izlenimi yaratır. Oysa saklı payı zedelenen mirasçı bakımından asıl sayaç bu aşamada işlemeye başlar. Tenkis talebi, öğrenmeye bağlı kısa bir süreye ve her hâlde işleyen bir üst süreye tabidir; bu iki sürenin birlikte takip edilmesi gerekir.
Veraset ilamı neyi gösterir, neyi göstermez
Mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösterir; terekenin neden oluştuğunu veya murisin sağlığında yaptığı işlemleri göstermez. Bu nedenle ilam alındıktan sonra yapılması gereken ilk iş, terekenin fiilen taranmasıdır. Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, araç kayıtları ve şirket ortaklıkları ayrı ayrı sorgulanmalıdır.
Saklı payı zedeleyen tipik işlemler
- Murisin sağlığında yaptığı ve bedeli gerçeği yansıtmayan taşınmaz devirleri
- Ölünceye kadar bakma sözleşmeleri
- Belirli bir mirasçı lehine yapılan bağışlamalar
- Vasiyetname ile yapılan ve saklı payı aşan kazandırmalar
- Vefattan kısa süre önce boşaltılan banka hesapları
İki ayrı süre birlikte işler
Türk Medeni Kanunu bakımından tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir süreye tabidir. Bunun yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren işleyen ve öğrenmeden bağımsız bir üst süre bulunur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği tartışmalı olduğundan, tapu veya banka kaydının ilk elde edildiği tarihin belgelenmesi önem taşır.
Tenkis mi, muvazaa mı
Uygulamada tenkis ile mirastan mal kaçırma iddiasına dayalı talepler birbirine karıştırılır. İki yolun şartları, tarafları ve süre rejimi farklıdır. İşlemin görünürdeki niteliği ile gerçek amacı arasındaki uyumsuzluk iddia ediliyorsa, bedelin ödenip ödenmediğine ilişkin banka kayıtları belirleyici olur. Yol seçimi yapılmadan açılan davalar, dosyanın uzamasına yol açar. HMK kapsamındaki ispat kuralları da bu ayrıma göre işler.
Terekenin borcu varsa
Miras yalnızca hak değil borç da getirir. Terekenin borca batık olma ihtimali varsa, mirasın reddi için tanınan sürenin ayrıca ve öncelikli olarak takip edilmesi gerekir. Bu süre içinde terekeye ilişkin bazı davranışlarda bulunmak, ret hakkının kaybına yol açabilir. Bu nedenle tereke taraması, ret süresi dolmadan tamamlanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Miras dosyalarında sonuç; muris tarafından yapılan işlemlerin tarihine, niteliğine ve mirasçı sayısına göre değiştiğinden, kayıtlar incelenmeden bir strateji belirlenmesi doğru olmaz.