Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların korunan payı arasındaki dengeyi kuran özel bir davadır. TMK ve HMK çerçevesinde bu davanın en belirleyici özelliği, hak düşürücü sürelere bağlı olmasıdır; süre geçtiğinde talep esasa girilmeden reddedilir. Bu rehber, tereke incelemesini süre baskısı altında nasıl yapacağınızı anlatıyor.
Saklı Payın Hesabı Nasıl Kurulur
Tenkis talebi, doğrudan bir taşınmazın iadesi isteği değil, matematiksel bir hesabın sonucudur. Önce tereke mevcudu belirlenir, mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan kazandırmalar bu mevcuda eklenir, borçlar düşülür ve saklı pay bu net üzerinden hesaplanır. Bu nedenle dava hazırlığı, ölüm anındaki malvarlığının değil, geriye dönük kazandırmaların çıkarılmasıyla başlar.
Hak Düşürücü Süreyi Yöneten İki Tarih
TMK, tenkis davası için biri öğrenmeye, diğeri objektif bir başlangıca bağlı iki süre öngörür: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan taraflarca ileri sürülmese de dikkate alınır. Uygulamada tartışma çoğunlukla öğrenme tarihinin ne zaman gerçekleştiği üzerinde yoğunlaşır; bu nedenle öğrenmeye dair somut belge veya tanık delilinin hazırlanması gerekir.
Dava Öncesi Toplanacak Belgeler
- Mirasçılık belgesi ve mirasbırakanın nüfus kayıt örneği
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi ile açılmasına ilişkin tutanak
- Mirasbırakan adına kayıtlı taşınmazların geriye dönük tapu kayıtları
- Sağlığında yapılan devirlere ait resmi senetler ve varsa banka hareketleri
- Devir tarihindeki değer ile beyan edilen bedel arasındaki farkı gösteren kayıtlar
Muvazaa mı Tenkis mi: Doğru Talebi Seçmek
Mirasçılar sıklıkla mal kaçırma amaçlı danışıklı devir iddiası ile saklı payın zedelenmesi iddiasını birbirine karıştırır. Bu iki talebin şartları, ispat yükü ve süre rejimi farklıdır. Danışıklılık iddiasında devrin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu ispat edilmeye çalışılırken; tenkiste devrin geçerliliği tartışılmaz, yalnızca saklı payı aşan kısım indirilir. Dosyanın kurgusuna göre bu taleplerin kademeli olarak ileri sürülmesi değerlendirilebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; terekenin kapsamı ve öğrenme tarihi her dosyada değişir. Hak düşürücü süreler kısa olduğundan, mirasla ilgili bir şüphe doğduğunda gecikmeden hukuki değerlendirme alınması gerekir.