Tenkis istemi, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylı mirasçının payına dokunması hâlinde gündeme gelir. Uygulamada dosyaların çoğu esasa girilmeden değil, hesabın kurulamaması ve istemin yanlış mercie yöneltilmesi nedeniyle güç kaybeder. Bu rehber, saklı payın ispatını hesap mantığı üzerinden ele alır.
Önce Tereke, Sonra Talep
Tenkis, soyut bir hakkaniyet talebi değil; bir hesap sonucudur. Bu nedenle ilk adım, mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığının belirlenmesi ve buna sağlığında yaptığı kazandırmaların eklenmesidir. Eklenecek kazandırmaların tespiti için tapu, banka, şirket pay defteri ve trafik tescil kayıtlarının tamamı taranmalıdır. Borçlar ve cenaze giderleri düşülmeden bulunan rakam üzerinden yapılan hesap, dosyanın ilerleyen aşamasında bilirkişi incelemesiyle çürür.
Bağış mı, Satış mı Sorusunun İspatı
Kazandırmanın görünürde satış olarak yapılması sık rastlanan bir durumdur. Burada ispat, bedelin gerçekten ödenmediğinin gösterilmesine dayanır: devralanın o tarihteki gelir düzeyi, hesap hareketlerinin yokluğu, devir bedeliyle gerçek değer arasındaki belirgin fark ve devrin aile içi ilişkilerle uyumu birlikte değerlendirilir. Tek bir belge nadiren sonuç doğurur; belirleyici olan, birbirini doğrulayan kayıtların bütünüdür.
Hangi Mahkeme, Hangi Sıfat?
- Terekeye ilişkin koruma tedbirleri, defter tutulması ve mirasçılık belgesi işleri ile tenkis istemi farklı yollardır; ilkine ilişkin talepler tenkis dosyasında karşılanmaz.
- Tenkis istemi, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır; bu yetki kuralı gözden kaçırıldığında dosya baştan sarsılır.
- Dava, kazandırmadan yararlanan kişiye yöneltilir; yalnızca diğer mirasçılara husumet yöneltilmesi eksiklik doğurur.
- Muvazaa iddiası ile tenkis istemi birbirinin yerine geçmez; ikisinin sonuçları ve süre rejimi farklıdır.
Süreyi Başlatan An
Tenkis istemi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen süreye bağlıdır. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği çoğu dosyada tartışmalıdır; bu nedenle mirasçının bilgiye ulaştığı tarihi gösteren tapu sorgu çıktıları, yazışmalar ve başvuru kayıtları saklanmalıdır. Sürenin geçtiği ileri sürüldüğünde bu belgeler savunmanın merkezine oturur.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Aile yapısı, kazandırmaların sayısı ve tereke kalemlerinin niteliği hesabı kökten değiştirebilir; bu nedenle tenkis düşünülen dosyalarda hesabın erken aşamada uzmanla birlikte kurulması önerilir.