Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçı, hangi davayı açacağını doğru belirlemek zorundadır. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte yanlış dava türü seçimi ile yanlış mahkemeye başvuru, aynı dosyada birlikte ortaya çıkabilen iki ayrı kayıp sebebidir.
Tenkis mi, Muvazaa mı
Tenkis davasında amaç, yapılan kazandırmanın tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümünün indirilmesidir; kazandırmanın geçerli olduğu kabul edilir. Miras bırakanın mirasçısından mal kaçırmak amacıyla görünürde satış yaptığı iddia ediliyorsa, bu bir muvazaa iddiasıdır ve sonucu tapu iptali ile tescildir. İki talep birbirinin alternatifi olarak ileri sürülebilir; ancak hangisinin asıl, hangisinin yedek talep olduğu dilekçede açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde toplanan deliller ile hüküm fıkrası arasında uyumsuzluk doğar.
Sulh Hukuk ve Asliye Hukuk Ayrımı
Miras uyuşmazlıklarında görev tek bir mahkemede toplanmaz. Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti, defter tutulması ve koruma önlemleri gibi talepler sulh hukuk mahkemesinin alanındadır. Tenkis talebi ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Taşınmazın aynına ilişkin bir sonuç doğuran taleplerde ayrıca taşınmazın bulunduğu yer kuralı devreye girer. Yer bakımından yetkide, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesinin kesin yetkili olduğu hâller bulunduğundan, dava açılmadan önce yetki başlığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Tereke Tablosunun Kurulması
Tenkis hesabı, ölüm anındaki terekenin belirlenmesiyle başlar. Bu nedenle önce mevcut malvarlığı ve borçlar tespit edilir, ardından geri dönüşü gereken kazandırmalar eklenir. Hesaba esas olacak kayıtlar şunlardır:
- Tapu ve trafik sicil kayıtlarının tarihsel dökümü
- Banka hesapları, kiralık kasa ve yatırım hesaplarına ilişkin geçmiş bilgileri
- Şirket ortaklık payları ve pay devir işlemleri
- Ölüme bağlı tasarruflar ile sağlararası kazandırmalara ilişkin belgeler
- Kazandırmanın karşılıksız mı yoksa bedel karşılığı mı yapıldığını gösteren ödeme akışı
Süre Boyutunu Gözden Kaçırmamak
Tenkis talebi süreye bağlıdır. Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen daha kısa bir süre ile vasiyetnamelerde açılma anından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir süre birlikte değerlendirilir. Öğrenme anının hangi belgeyle ortaya konacağı, davanın süresinde açıldığının ispatı bakımından belirleyicidir. Bu nedenle mirasçılık belgesinin alındığı tarih, tapu kayıtlarının incelendiği tarih ve bilgi edinme yazışmaları dosyada saklanmalıdır.
Hazırlık Sırası
- Mirasçılık belgesi alınır ve mirasçılar arasındaki paylar netleştirilir.
- Miras bırakana ait tüm sicil kayıtları geçmişe dönük olarak istenir.
- Kazandırmalar tarih, konu ve lehtar bilgisiyle listelenir.
- Asıl ve yedek talepler ile bunların görevli mahkemeleri eşleştirilir.
- Süre hesabı, öğrenme anını gösteren belgelerle birlikte yazılır.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Miras dosyalarında kazandırmaların niteliği ve tarihleri sonucu doğrudan etkilediğinden, talep oluşturmadan önce mesleki değerlendirme almanız yerinde olur.