Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların kanunla korunan saklı payını zedeleyebilir. Tenkis, bu zedelenmeyi ölçüp aşan kısmı geri alan bir denge aracıdır. Aşağıdaki adımlar, TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın usul kuralları ekseninde, başvuru sırasını ve süre kaybı riskini merkeze alarak kurulmuştur.
Saklı Pay İhlali Nasıl Görünür Hâle Gelir?
Tenkis talebinin temeli hesaptır. Önce terekenin ölüm anındaki net değeri bulunur, ardından sağlararası kazandırmalar bu değere eklenir. Bu iki işlem yapılmadan saklı payın ihlal edilip edilmediği söylenemez. Uygulamada en sık karşılaşılan hata, yalnızca ölüm anında kalan mal varlığına bakılması ve daha önce yapılan devirlerin hesaba katılmamasıdır. Bağış görünümündeki devirler, düşük bedelli satışlar ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
İki Ayrı Saat: Öğrenme ve Ölüm Anı
Tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir ve süre iki farklı andan işlemeye başlayabilir: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi ve mirasın açılması. Bu nedenle takvim kurulurken tek bir tarih değil, öğrenmenin ne zaman gerçekleştiğini gösteren belgeler de dosyalanmalıdır. Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarihe ilişkin tutanak, tapu devirlerinin öğrenildiği yazışmalar ve tereke tespit dosyası bu bakımdan belirleyicidir.
Dosyayı Görünür Kılan Başvurular
- Sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesinin alınması
- Tereke tespiti ile mal varlığının ölüm anındaki hâlinin kayda geçirilmesi
- Tapu ve banka kayıtlarında geriye dönük devir ve para hareketlerinin taranması
- Kazandırmaların tarih sırasına göre tabloya dökülmesi
- Değer tespiti için bilirkişi incelemesi ihtiyacının önceden planlanması
Aile İçi Anlaşma ile Dava Arasındaki Tercih
Tenkis uyuşmazlıkları çoğunlukla aile içi ilişkileri de etkilediğinden, paylaşımın müzakereyle çözülmesi çoğu dosyada gerçekçi bir seçenektir. Ancak müzakere kararı verilirken hak düşürücü sürenin işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır. Görüşmeler uzarsa süre dolabilir ve talep esasa girilmeden reddedilebilir. Pratik yaklaşım, görüşmeleri sürdürürken süre sonuna belirli bir mesafe kalması hâlinde talebi mahkemeye taşımak, uzlaşmayı yargılama içinde de sürdürmektir.
Karşı Tarafın Savunma Hattı
- Kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmadığı, mutat hediye niteliği taşıdığı savunması
- Devrin gerçek bir satış olduğu ve bedelin ödendiği iddiası
- Sürenin geçtiğine ilişkin hak düşürücü süre defi
Bu başlıklar genel bir yol haritası sunar. Her tereke kendi belge ve tanık yapısıyla farklı sonuç verebileceğinden, hesap ve süre değerlendirmesinin dosyaya özgü biçimde bir hukukçuyla birlikte yapılması yerinde olur.