Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile mirasçının saklı payı arasındaki dengeyi kuran araçtır. Dosyanın kaderini belirleyen iki unsur vardır: hesabın doğru kurulması ve sürenin kaçırılmaması. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde mahfuz pay meselesini ve tebligat gecikmesinin etkisini ele alır.
Saklı Pay Kime Aittir?
Saklı pay, yasal mirasçıların tamamına değil, kanunda sayılan belirli mirasçılara tanınan ve mirasbırakanın tasarruflarıyla ortadan kaldırılamayan asgari paydır. Altsoy ile eş bu korumadan yararlanır; anne ve baba bakımından da kanunda ayrı bir düzenleme bulunur. Kardeşler ve daha uzak mirasçılar ise saklı pay sahibi değildir. Dava açmadan önce yapılacak ilk iş, mirasçılık belgesine göre saklı pay sahibi olup olunmadığının netleştirilmesidir.
Hesabın Kurgusu: Terekenin Yeniden İnşası
Tenkis hesabı, ölüm anındaki mevcut malvarlığı üzerinden değil, tasarrufa konu değerlerin geri eklenmesiyle oluşturulan farazi tereke üzerinden yapılır. Bu nedenle şu kalemler ayrı ayrı çıkarılmalıdır:
- Ölüm tarihindeki aktif ve pasif kalemler, borçlar ve cenaze giderleri
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan kazandırmalar
- Ölüme bağlı tasarruflar ve vasiyet konusu değerler
- Değerlendirmede esas alınacak tarih ve taşınmazların ölüm tarihindeki değeri
Değerleme tarihinin yanlış seçilmesi, davanın esastan kazanıldığı hâllerde bile alacağın beklenenin çok altında kalmasına yol açar.
Hak Düşürücü Süre En Sık Yapılan Hatadır
Tenkis davası açma hakkı, saklı pay sahibinin payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bunun yanında, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarihten, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen on yıllık üst sınır bulunur. Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin tebligatın geç ulaşması ya da hiç ulaşmaması, sürenin başlangıcı tartışmasını doğurur; bu nedenle sulh hukuk mahkemesindeki tereke dosyası ve tebligat evrakı baştan incelenmelidir.
Muvazaa mı, Tenkis mi?
Devir işlemi görünürde satış olmasına rağmen gerçekte mirastan mal kaçırma amacı taşıyorsa muris muvazaası; işlem geçerli fakat saklı payı zedeliyorsa tenkis gündeme gelir. İki talebin şartları ve süre rejimi farklı olduğundan, dilekçede kademeli talep kurulması dosyanın tek bir hukuki nitelendirmeye sıkışmasını önler.
Bu metin genel bilgi verir. Aile yapısı, tasarrufun türü ve tereke kalemleri sonucu değiştirebileceğinden, süre kısa olduğu için gecikmeden hukuki destek alınması önerilir.