Miras bırakanın son iradesi ile mirasçıların kanundan doğan hakları çoğu zaman aynı hizada durmaz. TMK, saklı paylı mirasçılara belirli bir asgari pay güvencesi tanır ve bu payı zedeleyen kazandırmaların tenkis edilmesine imkân verir. HMK usul kuralları çerçevesinde yürüyen bu davalarda sonucu belirleyen unsur, çoğunlukla vasiyetnamenin içeriğinden çok sürecin hangi tarihte başladığıdır.
Vasiyetnamenin açılması bir başlangıçtır
Vasiyetname ele geçtiğinde sulh hukuk mahkemesine teslim edilir; mahkeme belgeyi açar, okur ve ilgililere bildirir. Bu bildirim yalnızca bilgilendirme değildir; mirasçının itiraz ve dava haklarına ilişkin süreler bakımından başlangıç noktası oluşturur. Yurt dışında yaşayan veya adres bilgisi güncel olmayan mirasçılara yapılacak bildirimin gecikmesi, tereke üzerinde işlem yapılmasına ve sonradan geri alınması güç sonuçlar doğmasına yol açabilir.
Tenkis ile iptal davasının ayrımı
Vasiyetnamenin şekle aykırılığı, miras bırakanın ehliyetsizliği ya da irade sakatlığı iddiası varsa gündeme gelen dava iptal davasıdır. Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payı zedeliyorsa açılacak dava tenkis davasıdır. İkisinin ispat konusu ve süresi farklıdır. İptal iddiasında sağlık kayıtları ve tanık anlatımı öne çıkarken, tenkiste terekenin hesabı ve kazandırmaların değerlemesi belirleyici olur. Her iki dava türünde de öğrenme anından itibaren işleyen hak düşürücü süre bulunduğundan, bildirim evrakının tarihi dosyanın merkezine yerleşir.
Tereke hesabında dikkat edilenler
- Sağlararası kazandırmaların tarihleri ve değerlerinin ayrı ayrı tespiti
- Muvazaalı görünen devirlerde tapu ve banka kayıtlarının birlikte incelenmesi
- Denkleştirme ile tenkis taleplerinin karıştırılmaması
- Terekeye dâhil borçların ve cenaze giderlerinin hesaba katılması
- Mirastan feragat veya mirasçılıktan çıkarma iddialarının belgeye dayandırılması
Adım sırası
- Mirasçılık belgesi çıkarılarak taraf sıfatı netleştirilir.
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin dosya ve bildirim tarihleri temin edilir.
- Tapu, banka ve şirket pay kayıtları üzerinden tereke envanteri hazırlanır.
- Saklı pay oranı, mirasçı sınıfına göre hesaplanır.
- Terekedeki malların elden çıkarılma riskine karşı tedbir talebi değerlendirilir.
Değerlendirme
Miras uyuşmazlıklarında beklemek, çoğu zaman uzlaşma ihtimalini artırmaz; aksine hem delilleri hem süreleri aşındırır. Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Terekenin yapısı, mirasçı sayısı ve kazandırmaların tarihleri sonucu doğrudan etkilediğinden, bildirim elinize ulaştığında hukuki destek almanız uygun olur.