Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar saklı paylı mirasçının hakkını zedelediğinde gündeme gelen tenkis davası, TMK'nın miras hükümleri ile HMK'nın ispat ve usul kurallarının iç içe geçtiği hesaplama ağırlıklı bir alandır. Dosyanın sonucunu çoğu zaman hesap yöntemi ve başvurunun zamanlaması belirler.
Talebin İskeletini Kurmak
Tenkis, kazandırmayı bütünüyle geçersiz kılmaz; saklı payı ihlal eden kısmın oranında indirilmesini sağlar. Bu nedenle dava dilekçesinde önce terekenin denkleştirmeye tabi kazandırmalarla birlikte hesaplanması, ardından saklı pay oranının mirasçının sıfatına göre belirlenmesi gerekir. Altsoy, eş ve ana baba bakımından saklı pay oranları farklıdır; oranı yanlış alan bir talep, esas incelemede baştan daralır.
Hesap Sırası
- Ölüm tarihindeki tereke mevcudu ve borçları çıkarılır.
- Sağlararası kazandırmalardan tenkise tabi olanlar terekeye eklenir.
- Saklı pay, bulunan bu değer üzerinden hesaplanır.
- Zedelenen kısım tespit edilerek tenkis oranı bulunur.
- Kazandırmaların tarih sırası dikkate alınarak hangi işlemin önce indirileceği belirlenir.
Sürenin Kaçırılması En Sık Görülen Kayıp
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye tabidir. Bu sürenin yanında, vasiyetnamelerde açılma tarihinden diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren işleyen on yıllık üst sınır bulunur. Uygulamada tartışma çoğunlukla öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği üzerinde yoğunlaşır; bu nedenle veraset ilamı, tapu kaydı örneği veya banka bilgilendirmesi gibi belgelerin tarihleri dosyaya baştan konulmalıdır. Tenkis, dava yoluyla ileri sürülebileceği gibi kendisine karşı açılan davada def'i olarak da ileri sürülebilir; bu ayrım süre bakımından sonuç değiştirir.
Muvazaa mı Tenkis mi
Miras bırakanın devri gerçekte bağış iradesiyle yapılmışsa muvazaa iddiası, kazandırma geçerli fakat saklı payı zedeliyorsa tenkis gündeme gelir. İki talep aynı anda ileri sürülebilirse de ispat konuları farklıdır: muvazaada iradenin gerçek olmadığı, tenkiste ise değerin saklı payı aştığı gösterilir. Talebi tek bir sepete koymak, ret gerekçesi ortaya çıktığında geri dönüşü zorlaştırır.
Toparlarken
Tereke dosyalarında belge toplama süreci genellikle tahmin edilenden uzun sürer; banka, tapu ve trafik kayıtlarının talep tarihleri baştan takvime bağlanmalıdır. Bu yazı yol gösterici bir çerçevedir; kazandırmaların niteliği ve tarihi sonucu bütünüyle değiştirebileceğinden somut tereke için hukuki değerlendirme alınması önerilir.