Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların saklı payını zedelediğinde tenkis gündeme gelir. Uygulamada bu talepler, hesabın karmaşıklığından çok, terekenin ne olduğunun ortaya konamamasından ötürü zayıflar. TMK ve HMK çerçevesinde bu rehber, tenkis dosyasını hesaplanabilir hâle getirmeye odaklanır.
Önce Tereke, Sonra Hesap
Tenkis hesabı, miras bırakanın ölüm anındaki malvarlığı ile sağlığında yaptığı kazandırmaların birlikte değerlendirilmesine dayanır. Bu nedenle ilk iş, terekenin kapsamını ortaya çıkarmaktır. Tapu, araç, banka ve şirket ortaklıklarına ilişkin kayıtların toplanması, kazandırmaların hangi tarihte ve hangi bedelle yapıldığının belirlenmesi bu aşamanın çekirdeğini oluşturur. Tereke tespiti talebi, tenkis davasından önce atılabilecek pratik bir adımdır.
Tenkis ile Muvazaa Arasındaki Ayrım
Bu alandaki en sık karışıklık, tenkis talebi ile mirastan mal kaçırma iddiasına dayalı talebin birbirinin yerine kullanılmasıdır. İkisinin şartları, ispat yükü ve sonuçları farklıdır. Kazandırmanın görünürde satış olarak yapıldığı ancak gerçekte bağış niteliği taşıdığı iddia ediliyorsa, dosyada bedelin ödenmediğini gösteren kayıtlar öne çıkar. Saklı payın zedelendiği iddiası ise değer hesabına dayanır. Talebin niteliği doğru belirlenmediğinde, sunulan delil yığını sonuca etki etmeyebilir.
Dosyayı Ayakta Tutan Belgeler
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği.
- Miras bırakan adına kayıtlı taşınmazların tapu geçmişi ve devir tarihleri.
- Devirlerde bedelin ödendiğine dair banka kayıtları veya bunların yokluğunu gösteren yazılar.
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi varsa açılış ve tebliğ evrakı.
- Devir tarihindeki değere ilişkin belediye ve emlak kayıtları; değer tartışması bilirkişi incelemesinin temelidir.
Görevli Mahkemeyi ve Süreyi Gözden Kaçırmamak
Terekeye ilişkin bazı işlemler ile paylaşmaya yönelik davalar farklı mahkemelerin görev alanına girebilir; tenkis talebinin genel hükümlere tabi bir eda davası olduğu göz ardı edilirse başvuru yanlış mercie yöneltilir. Ayrıca tenkis talebinin süreye bağlı olduğu ve sürenin saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle ilişkilendirildiği unutulmamalıdır. Öğrenme anının belgelenmesi, sonraki süre tartışmasında dosyayı korur.
Hazırlık Sırası
- Mirasçılık belgesini alın ve mirasçıların tamamını listeleyin.
- Miras bırakanın son yıllardaki devir işlemlerini kronolojik biçimde çıkarın.
- Her devir için karşılık ödenip ödenmediğini ayrı ayrı araştırın.
- Talebinizin tenkis mi başka bir hukuki sebep mi olduğunu netleştirin.
- Değer tespiti için gerekecek belgeleri dava dilekçesiyle birlikte sunun.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Aile yapısı, kazandırmaların türü ve zaman aralığı sonucu doğrudan etkilediğinden, talebinizi ileri sürmeden önce hukuki değerlendirme almanız tavsiye edilir.