Muris, sağlığında yaptığı kazandırmalarla mirasçıların payını fiilen boşaltmış olabilir. Tenkis davası, saklı paylı mirasçının bu kazandırmaları payını aşan kısım bakımından indirtmesini sağlar. Ancak bu dava, miras paylaşımına ilişkin diğer taleplerden farklı olarak sıkı bir süre rejimine bağlıdır ve süre kaçırıldığında dava hakkı ortadan kalkar.
Tenkis ile Muris Muvazaası Aynı Dava Değildir
Muris muvazaası, mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla yapılan görünürdeki işlemin geçersizliğine dayanır ve bu iddia süreye bağlı değildir; ayrıca saklı paylı olmayan mirasçılar da ileri sürebilir. Tenkis ise işlemin geçerli olduğu kabulüyle, yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini hedefler ve süreye tabidir. Dilekçede bu iki talebin ilişkisi doğru kurulmalı, terditli olarak ileri sürülmesi ihtimali baştan değerlendirilmelidir.
Hesaba Girecek Kazandırmalar
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan kazandırmalar
- Mirasçılara sağlararası yapılan ve denkleştirmeye tabi olmayan devirler
- Muristen üçüncü kişilere yapılan karşılıksız devirler
- Ölümden önceki dönemde yapılan ve payı azaltma amacı taşıyan işlemler
- Sigorta ve benzeri ödemelerde muris tarafından sağlanan değer
Tereke hesabı yapılırken önce mevcut malvarlığı belirlenir, borçlar düşülür ve eklenecek kazandırmalar ilave edilir. Saklı pay bu şekilde bulunan değer üzerinden hesaplandığı için, kazandırmaların değerlendirme anı ve yöntemi tartışmanın merkezinde yer alır. Bu nedenle taşınmaz devirlerinde tapu kayıtları ve devir tarihindeki değere ilişkin belgeler eksiksiz toplanmalıdır.
Sürenin İşlemeye Başladığı An
Türk Medeni Kanunu, tenkis davası bakımından saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süre ile ölümden itibaren işleyen daha uzun bir üst süre öngörür. Her ikisi de hak düşürücü niteliktedir; hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir, taraf ileri sürmese de dikkate alınır. Öğrenme anının belirlenmesinde vasiyetnamenin açılması, tapu kaydının incelenmesi veya paylaşım görüşmeleri gibi olaylar dayanak yapılabilir. Bu tarihleri gösteren belgeler dosyanın en önemli parçasıdır.
Def’i Yoluyla İleri Sürme
Süre geçmiş olsa dahi, kendisine karşı bir talep yöneltilen saklı paylı mirasçı tenkis iddiasını savunma olarak ileri sürebilir. Bu imkân, dava açma süresinin kaçırıldığı hallerde tümüyle çaresiz kalınmadığını gösterir; ancak yalnızca kendisine yöneltilmiş bir talep bulunduğunda işler ve aktif bir talep hakkı doğurmaz.
Paylaşım Davasıyla İlişkisi
Tenkis talebi sonuçlanmadan yapılan paylaşım, sonradan yeniden tartışmaya açılabilir. Bu nedenle HMK usulü çerçevesinde davaların birlikte yürütülmesi ya da paylaşımın tenkis sonucuna göre yapılması sıklıkla tercih edilir. Talep edilecek pay oranının dilekçede ölçülebilir biçimde gösterilmesi, ıslah ihtiyacını azaltır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatmaktadır. Kazandırmaların türü ve öğrenme anının ispatı sonucu doğrudan etkilediğinden, süre işlemeye başlamadan hukuki değerlendirme yapılmasında yarar vardır.