Miras bırakanın sağlığında yaptığı bağış, satış görünümlü devir veya vasiyet, saklı paylı mirasçıların hakkını zedeliyorsa, bu tasarrufların kanuni sınıra indirilmesi tenkis davası ile istenir. TMK, altsoy, eş ve bazı yakınlara dokunulamaz bir asgari pay tanır; tenkis bu payı fiilen geri kazandırmanın yoludur.
Saklı Pay ile Tasarruf Edilebilir Kısmı Ayırmak
Tenkiste ilk adım, terekenin gerçek büyüklüğünü tespit etmektir. Miras bırakanın ölümünde bıraktığı malvarlığına, sağlığında yaptığı ve kanunen eklenmesi gereken kazandırmalar da hesaba katılır. Bu toplam üzerinden her mirasçının saklı payı hesaplanır; saklı payları aşan bölüm tasarruf edilebilir kısımdır. Tasarruf yalnızca bu serbest bölümü aştığı ölçüde tenkise tabidir.
Hangi Kazandırmalar Önce İndirilir
Kanun, tenkiste bir sıra öngörür. Kural olarak ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetler) sağlararası kazandırmalardan önce indirilir. Sağlararası bağışlar arasında ise daha yeni tarihli olanlar önce gelir. Bu sıra, davanın hangi işleme, ne kadar dokunacağını belirlediği için dilekçede kazandırmaların tarihleriyle birlikte gösterilmesi önemlidir.
Gizli Bağış ve Muvazaa İhtimali
Uygulamada saklı payı azaltmak için satış gibi gösterilen bedelsiz devirlere sık rastlanır. Bedelin gerçekte ödenmediği, taşınmazın rayicinin çok altında gösterildiği durumlarda mirasçı, işlemin muvazaalı olduğunu ileri sürerek ayrı bir hukuki zemine de dayanabilir. Banka kayıtları, tapu bedeli ile rayiç arasındaki fark ve tanık beyanları bu iddiayı destekler.
Süreyi Kaçırmamak
Tenkis hakkı hak düşürücü süreye bağlıdır: saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği andan itibaren işleyen kısa süre ile mirasın açılmasından itibaren işleyen uzun süre birlikte gözetilir. Bu nedenle vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, tapu devrinin öğrenildiği an gibi kritik tarihler dosyanın başında not edilmelidir. Süre geçtikten sonra en haklı talep dahi esastan incelenmeden reddedilebilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; terekenin içeriği, kazandırmaların türü ve tarihleri sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, somut miras dosyanız için bir hukukçuyla ayrıntılı değerlendirme yapmanız yerinde olur.