Miras bırakanın sağlığında yaptığı devirler, mirasçılar arasında en çok tartışılan konudur. Tenkis, saklı paylı mirasçının payını aşan kazandırmaların yasal ölçüye çekilmesini sağlar; ancak bu talep, terekenin ne olduğu ve neyin çıkarıldığı sayısal olarak gösterilmeden sonuç vermez. Bu rehber TMK ve HMK ekseninde, delil eksikliğinin tenkis ve paylaşım taleplerini nasıl zayıflattığını anlatır.
Önce Tereke, Sonra Talep
Tenkis hesabı, ölüm anındaki malvarlığına sağlararası kazandırmaların eklenmesiyle kurulan bir tabloya dayanır. Bu tablo çıkarılmadan yapılan talepler, hangi kazandırmanın ne ölçüde indirileceğini gösteremez. Mirasçının ilk işi, terekeyi görünür kılan kayıtları toplamaktır.
- Miras bırakan adına kayıtlı taşınmazların tapu kayıt ve takyidat bilgileri
- Devir tarihlerini ve devir biçimini gösteren tapu işlem dosyaları
- Banka hesap hareketleri ve varsa kiralık kasa kayıtları
- Şirket paylarına ilişkin ticaret sicil ve pay defteri bilgileri
Bedelin Ödenip Ödenmediği Sorusu
Tapuda satış olarak görünen bir devrin gerçekte bağış niteliğinde olduğu iddiası, ancak bedel akışının yokluğu gösterilerek anlam kazanır. Alıcının o tarihteki gelir durumu, hesabında bedeli karşılayacak hareket bulunup bulunmadığı ve ödeme iddiasının belgesi bu noktada belirleyicidir. Tanık anlatımı bu tabloyu destekleyebilir, ancak tek başına taşıyamaz.
Tenkis ile Muvazaa Aynı Şey Değildir
Saklı payın korunmasına yönelik tenkis talebi ile devrin baştan geçersizliğine dayanan muvazaa iddiası, hem şartları hem sonuçları bakımından ayrıdır. Talebin hangi hukuki temele oturduğu belirlenmeden açılan davalarda, ileri sürülen deliller çoğu kez iddiayla örtüşmez. Talep sıralaması ve terditli kurulum bu nedenle baştan planlanmalıdır.
Süre Bilinciyle Hareket Etmek
Tenkis talebi, kanunda öngörülen hak düşürücü sürelere tabidir ve bu süreler mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği ana bağlanır. Öğrenme anının belgeyle gösterilebilmesi, sürenin tartışmalı hale geldiği dosyalarda mirasçının lehinedir; bu nedenle tapu kaydının ilk kez alındığı tarih dahi saklanmalıdır.
Kısa Not
Miras uyuşmazlıklarında dosya, aile içi anlatının değil kayıtların dilinden konuşur. Terekenin kapsamı, mirasçı sıfatları ve süreler her olayda farklı işlediğinden, tenkis veya paylaşım talebi öncesinde belgeye dayalı bir ön inceleme yapılmasını öneririz.