Vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklarda en kritik karar, dilekçe yazılmadan önce verilir: hangi dava türünün seçileceği. TMK ölüme bağlı tasarrufların şeklini, iptal ve tenkis kurumlarını düzenlerken, HMK dava türüne göre ispat yükünün nasıl dağılacağını belirler. Yanlış tür seçimi yalnızca zaman değil, çoğu zaman hakkın kendisini de kaybettirir.
Önce Tür, Sonra Delil
İptal talebi tasarrufun geçerliliğini hedef alır; ehliyetsizlik, şekil sakatlığı veya iradeyi sakatlayan hâller ileri sürülür. Tenkis talebi ise tasarrufun geçerli olduğunu kabul ederek saklı payın zedelendiğini ileri sürer. Bu iki yol farklı olguları ispat etmeyi gerektirdiğinden, delil toplama çalışması tür belirlendikten sonra başlamalıdır. Aksi hâlde toplanan belgeler seçilen yolla ilgisiz kalabilir.
Ehliyet İddiasının Tıbbi Zemini
- Tasarruf tarihine yakın döneme ait sağlık kayıtları ve raporlar.
- Kullanılan ilaçlar ve tedavi geçmişine ilişkin belgeler.
- Bakım hizmeti alınmışsa buna ilişkin sözleşme ve kayıtlar.
- Günlük işleri yürütme kapasitesine tanıklık edebilecek kişiler.
- Aynı dönemde yapılmış diğer hukuki işlemlerin listesi.
Şekil Sakatlığı İddiasında Neye Bakılır
El yazılı vasiyetnamede metnin bütünüyle el yazısıyla yazılmış olması, tarih ve imza unsurları tartışma konusu olur. Resmî şekilde düzenlenenlerde ise düzenleme sırasındaki usul adımları ve tanıkların durumu incelenir. İnceleme talebinde bulunulacaksa karşılaştırmaya elverişli yazı örneklerinin toplanması, sürecin gecikmemesi bakımından önemlidir.
Tereke Kayıtları ve Hesap
Tenkis yolunda tartışma büyük ölçüde hesap üzerinden yürür. Bu nedenle terekeye giren malvarlığının, ölümden önce yapılan devirlerin ve sağlığında verilen değerlerin ayrı ayrı listelenmesi gerekir. Tapu kayıtları, banka hareketleri ve şirket pay defterleri gibi kaynaklardan alınacak dökümler, hesabın dayanağını oluşturur. Talebin tutarı belirlenirken, elde edilen verilerle uyumlu bir yöntem izlenmelidir.
Yanlış Tür Seçiminin Maliyeti
- Hak düşürücü nitelikteki süreler tür değiştirildiğinde geri kazanılamayabilir.
- İspat yükü yanlış tarafa yüklendiğinde dosya baştan dezavantajlı başlar.
- Talep sonucunun eksik yazılması, sonradan genişletmeyi zorlaştırır.
- Terekeye ilişkin koruyucu tedbirler zamanında istenmezse malvarlığı el değiştirebilir.
Bu metin genel bilgi sunar. Vasiyetnamenin düzenlenme şekli, mirasçıların konumu ve terekenin yapısı sonucu belirgin biçimde etkilediğinden, dava türü seçilmeden önce belgelerin bütün hâlinde değerlendirilmesi gerekir.