Vasiyetnamenin varlığını öğrenen mirasçının önünde birbirini izleyen ve her biri ayrı süreye bağlı adımlar bulunur. Vasiyetnamenin açılması ile iptali farklı işlemlerdir; bu ikisi karıştırıldığında itiraz hakkı, esasa hiç girilmeden kaybedilebilir. Aşağıda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu çerçevesinde bu zincir ele alınmaktadır.
Açılma ve Okunma Aşaması
Vasiyetname, miras bırakanın ölümünden sonra yetkili sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılıp okunur. Bu aşama vasiyetnamenin geçerliliğinin denetlendiği bir yargılama değildir; amaç, belgenin tespiti ve ilgililere duyurulmasıdır. Bu nedenle açılma sırasında ileri sürülen sözlü itirazlar tek başına iptal talebi yerine geçmez.
Tebliğ Sonrası Bir Aylık Pencere
- Vasiyetname, lehine tasarrufta bulunulanlara ve ilgililere tebliğ edilir.
- Tebliğden itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse, lehine tasarruf yapılan kişiye mirasçılık belgesi verilebilir.
- Verilen belge, iptal davası açma hakkını ortadan kaldırmaz; ancak tereke üzerindeki tasarruf imkânını değiştirir.
- Bu aşamada terekenin korunmasına yönelik tedbir istenmesi, sonraki tasarrufları önlemek bakımından işlevlidir.
İptal Davasının Süreleri
Vasiyetnamenin iptali istemi, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendi hak sahipliğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıllık süreye tabidir. Üst sınır ise davalının iyiniyetli olup olmamasına göre değişir; iyiniyetli davalıya karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalıya karşı yirmi yıllık süre uygulanır. Süre geçtikten sonra iptal, kural olarak ancak def'i yoluyla ileri sürülebilir.
İptal Sebeplerinin Kurgulanması
- Ehliyetsizlik: Miras bırakanın tasarruf anında ayırt etme gücünden yoksun olduğu iddiası; sağlık kayıtları ve tedavi geçmişi belirleyicidir.
- Şekle aykırılık: El yazılı vasiyetnamede tarih ve imza eksikliği, resmî vasiyetnamede tanık koşullarının sağlanmaması.
- İrade sakatlığı: Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında düzenlenme iddiası.
- Hukuka veya ahlaka aykırılık: Tasarrufun içeriğine ya da bağlandığı koşula yönelik itiraz.
Bu sebepler birbirinin alternatifi olarak kademeli biçimde ileri sürülebilir. Yalnızca saklı payın zedelendiği iddia ediliyorsa, talep iptal değil tenkis olarak kurulmalıdır; ikisinin karıştırılması dosyanın en sık görülen hatasıdır.
Usul Yönünden Dikkat Edilecekler
Davada husumetin vasiyetnameden yararlanan kişilere yöneltilmesi, birden fazla lehtar varsa hepsinin taraf gösterilmesi, vasiyetnamenin aslının bulunduğu mahkeme dosyasının celbinin istenmesi ve tanık deliline dayanılacaksa tanıkların vasiyet anına ilişkin gözlemlerinin somut biçimde açıklanması gerekir. Ehliyet tartışmasında dosyaya sunulacak sağlık kayıtlarının hangi kurumdan isteneceği dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Vasiyetnamenin türü, düzenlenme koşulları ve mirasçıların konumu izlenecek yolu değiştirebileceğinden, bir aylık ve bir yıllık süreler işlerken dosyanıza özgü hukuki destek alınması önerilir.