Tenkis davası, murisin sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylı mirasçının payını zedelemesi hâlinde açılır. TMK saklı pay oranlarını ve tenkis sırasını, HMK ise ispat ve yargılama düzenini belirler. Uygulamada davanın kaybedilme nedeni çoğunlukla hakkın bulunmaması değil, hesap yönteminin ve sürenin yanlış kurulmasıdır.
Terekenin Hesaplanması
Tenkis hesabı, ölüm anındaki malvarlığıyla sınırlı değildir. Hesaba katılması gereken kalemler ayrı ayrı toplanır: mevcut tereke değeri, murisin sağlığında yaptığı ve iadeye tabi kazandırmalar, ödenmesi gereken borçlar ve cenaze giderleri. Bu işlem yapılmadan ileri sürülen tenkis oranı, bilirkişi aşamasında büyük olasılıkla değişir.
Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir
- Ölüme bağlı tasarruflarla yapılan kazandırmalar
- Sağlararası yapılmakla birlikte saklı payı zedeleme amacı taşıyan devirler
- Mirasçılık sıfatını kaybeden kişilere yapılmış kazandırmalar
- Serbestçe dönülebilir nitelikteki bağışlamalar
- Görünürde satış olarak yapılan, gerçekte karşılıksız devirler
Son kalem çoğu zaman muvazaa iddiasıyla iç içe geçer; ancak tenkis ile muvazaaya dayalı tapu iptali talepleri hukuki sonuçları bakımından farklıdır ve dilekçede kademeli olarak ileri sürülmeleri gerekir.
Tenkis Sırası ve Kısmi Tenkis
Kanun, tenkisin hangi kazandırmadan başlayacağını sıraya bağlamıştır; ölüme bağlı tasarruflar sağlararası kazandırmalardan önce tenkise tabi tutulur. Sıranın gözetilmemesi, hesap doğru olsa bile talebin reddine yol açabilir. Bölünmesi zarar doğuracak mallarda ise tenkis, aynen iade yerine bedel ödenmesi biçiminde gerçekleşebilir; bu ihtimalin dilekçede alternatif talep olarak yer alması yararlıdır.
Süre ve Def’i Olarak İleri Sürme
- Tenkis, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen süreye tabidir; öğrenme tarihi belgeyle desteklenmelidir.
- Süre geçmiş olsa dahi tenkis, belirli hâllerde def’i yoluyla savunma olarak ileri sürülebilir.
- Dava açılmadan önce veraset ilamı ve tapu kayıtları temin edilir.
- Tüm saklı paylı mirasçıların durumu belirlenir; her mirasçı kendi payı için talepte bulunur.
- Değer tespiti için keşif ve bilirkişi talebi süresinde yapılır.
Miras uyuşmazlıklarında aile ilişkilerinin yapısı, uzlaşma ihtimalini de belirler; taksim veya paylaşma sözleşmesiyle çözülebilecek dosyalarda dava, maliyeti artırabilir. Bu metin genel bilgilendirme sunar ve her terekenin yapısı farklıdır; hesap ve süre değerlendirmesinin hukuki denetimden geçirilmesi önerilir.