Miras bırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan vasiyetname, çoğu zaman mirasçıların beklediğinden farklı bir tablo çizer. Saklı paylı mirasçının elindeki hukuki araçlar sınırlı sayıda ve dar zamanlıdır; bu nedenle vasiyetnamenin açılıp okunmasının ardından geçen her hafta stratejiyi daraltır.
İki ayrı dava, iki ayrı amaç
Uygulamada sıkça birbirine karıştırılan iki yol vardır. Vasiyetnamenin iptali, tasarrufun ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekil eksikliği veya hukuka aykırılık nedeniyle geçersizliğini hedefler. Tenkis ise tasarrufu geçersiz saymaz; yalnızca saklı payı aşan kısmını gerekli ölçüde indirir. Amaç saklı payın korunmasıysa tenkis, tasarrufun tümüyle ortadan kalkması isteniyorsa iptal talebi kurulur. İki talep birlikte de ileri sürülebilir; bu durumda kademeli talep düzeni kurulmalıdır.
Sürenin başlangıcı öğrenme anına bağlıdır
Her iki yolda da süre, mirasçının tasarrufu ve saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten işlemeye başlayan bir yıllık dönem ile, tasarrufun açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir azami süreden oluşur. Bu süreler hak düşürücüdür; zamanaşımı gibi kesilmez ve durmaz. Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunması ve mirasçılara tebliğ edilmesi, öğrenme tarihi bakımından en güçlü referans noktasıdır. Tebligatın yapıldığı tarih dosyada net değilse, süre tartışması davanın esasından önce sonucu belirleyebilir.
Saklı payın hesabında nelere bakılır
- Terekenin ölüm anındaki aktif ve pasif dökümü
- Sağlararası kazandırmaların tereke hesabına eklenip eklenmeyeceği
- Denkleştirmeye tabi mirasçı kazandırmaları
- Muvazaalı olduğu ileri sürülen devirlerin ayrı dava konusu yapılıp yapılmayacağı
- Taşınmaz değerlemesinde esas alınacak tarih
Delil toplama sırası
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği alınır.
- Vasiyetnamenin açılma tutanağı ve tebligat belgesi dosyaya konur.
- Miras bırakanın tapu, banka ve şirket pay kayıtları geriye dönük istenir.
- Ehliyet tartışması varsa sağlık kurulu raporları ve tedavi kayıtları toplanır.
- Kazandırmaların tarihleri tek bir zaman çizelgesine yerleştirilir.
Reddi miras ile çakışmayı önlemek
Tereke borca batıksa mirasın reddi için tanınan süre, tenkis stratejisiyle aynı takvimde ilerler ve çok daha kısadır. Bir mirasçı tenkis hazırlığı yaparken ret süresini kaçırırsa, kazanmayı umduğu paydan çok daha ağır bir sorumlulukla karşılaşabilir. Bu nedenle ilk hafta yapılacak iş, terekenin borç yapısına dair kaba bir tablo çıkarmaktır.
Yukarıdaki anlatım genel bilgilendirmeye yöneliktir. Aile yapısı, tasarrufun türü ve kazandırmaların tarihleri sonucu tümüyle değiştirebilir; vasiyetnamenin tebliğ edildiği tarihten itibaren gecikmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.