Mirasbırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, vasiyetnamenin geçerliliği ile saklı payın zedelenmesi iddiasının birbirine karıştırılmasından doğar. TMK ve HMK çerçevesinde bu iki talep farklı sonuçlara ve farklı sürelere bağlıdır; hangisinin öne alınacağı dosyanın seyrini belirler.
İki Ayrı Talep, İki Ayrı Sonuç
Vasiyetnamenin iptali istemi, tasarrufun şekil şartlarındaki eksikliğe, mirasbırakanın ehliyetsizliğine veya iradenin sakatlanmasına dayanır ve kabul edildiğinde tasarruf ortadan kalkar. Tenkis talebi ise vasiyetnamenin geçerliliğini kabul ederek, saklı paya tecavüz eden kısmın indirilmesini amaçlar. Aynı dosyada her ikisi de ileri sürülebilir; ancak dilekçede kademeli bir kurgu yapılmadığında talep sonucu belirsiz kalır.
Açılma ve Okunma Aşamasında Yapılacaklar
- Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunmasına ilişkin tutanak temin edilir.
- Tebligatın hangi mirasçıya hangi tarihte ulaştığı tek tabloda toplanır.
- Mirasçılık belgesi ile terekedeki mal varlığı listesi karşılaştırılır.
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler, tarih ve bedel bilgisiyle listelenir.
Saklı Pay Hesabının Kurulması
Tenkis tartışmasında hesap, yalnızca ölüm anındaki mal varlığı üzerinden yapılmaz. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve kanunen hesaba katılması gereken kazandırmalar da denkleştirmeye dahil edilir. Bu nedenle tapu kayıtları, banka hareketleri ve şirket pay devirleri geriye dönük olarak incelenmelidir. Devirlerin bedelli görünmesi tek başına belirleyici değildir; ödeme akışının gerçekten gerçekleştiği banka kayıtlarıyla desteklenmediğinde, işlemin niteliği tartışmaya açılır.
Hak Düşürücü Sürelerin Takibi
TMK, tenkis ve iptal istemleri için öğrenme anına bağlı kısa süre ile mirasın açılmasına bağlı uzun süreyi birlikte öngörür. Uygulamada risk, mirasçıların kendi aralarında yürüttükleri paylaşım görüşmelerinin uzaması sırasında doğar: aile içi müzakereler sürerken kısa süre dolabilir. Bu nedenle öğrenme anını belgeleyen her kayıt saklanmalı, görüşme süreci ile dava takvimi ayrı yürütülmelidir.
Aile İçi Anlaşma mı, Dava mı
Terekede paylaşımı zor taşınmazlar veya işletme payları varsa, mirasçılar arasında yapılacak yazılı bir taksim anlaşması çoğu zaman daha hızlı sonuç verir. Karar verirken şu üç ölçüt tartılmalıdır: paylaşıma konu malın nakde çevrilebilirliği, delil durumunun gücü ve sürecin aile ilişkilerine etkisi. Anlaşma yolu seçilse dahi, metnin tüm mirasçıları kapsaması ve tapu devirlerinin eş zamanlı yürütülmesi gerekir.
Bu rehber miras uyuşmazlıklarına genel bir çerçeve sunmaktadır. Tereke yapısı ve tasarrufun içeriği sonucu doğrudan etkilediğinden, işlem yapmadan önce dosyanızın ayrıca değerlendirilmesinde yarar vardır.