Miras uyuşmazlıklarında yapılan en yaygın hata, terekenin durumu bilinmeden dava açılmasıdır. Vasiyetnamenin geçerliliği tartışılırken taşınmazlar devredilmiş, banka hesapları boşaltılmış olabilir. Bu rehber, tereke tespitinden vasiyetnameye itiraza ve paylaşma aşamasına uzanan sırayı, hangi adımın hangi hakkı koruduğunu göstererek ele alır.
İlk Adım: Terekenin Fotoğrafını Çekmek
- Mirasçılık belgesinin temini ve mirasçıların tam olarak belirlenmesi
- Tapu, banka, araç ve şirket payı kayıtlarının vefat tarihi itibarıyla çıkarılması
- Borçların ve teminatların listelenmesi; tereke yalnızca aktiflerden ibaret değildir
- Vefat öncesi son dönemde yapılan devirlerin tarih ve bedelleriyle tespiti
- Gerektiğinde terekenin korunmasına yönelik tedbir talebinde bulunulması
Vasiyetnameye Karşı İki Farklı Yol
TMK sisteminde vasiyetnameye karşı ileri sürülebilecek iddialar iki başlıkta toplanır. Birincisi, vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırılığı veya mirasbırakanın ehliyetsizliği ya da irade sakatlığı nedeniyle iptali; ikincisi ise saklı paya tecavüz edilmişse tenkis talebidir. Bu iki talep aynı olguya dayansa da hukuki sonuçları farklıdır: iptalde tasarrufun geçerliliği, tenkiste ise saklı payı aşan kısmın indirilmesi tartışılır. Talep, gerektiğinde birlikte ve sıralı biçimde ileri sürülür.
İrade ve Ehliyet Tartışmasında Delil
- Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe yakın dönemdeki sağlık kayıtları toplanır.
- Düzenleme anında hazır bulunan tanıklar ve resmi memur işlemleri incelenir.
- Mirasbırakanın o dönemdeki iradesini gösteren yazışma ve işlemler karşılaştırılır.
- Vesayet veya kısıtlılık kaydı bulunup bulunmadığı araştırılır.
- El yazılı vasiyetnamelerde yazı ve imza incelemesi için örnek belgeler hazırlanır.
Muvazaalı Devirler ve Denkleştirme
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler, mirasçıdan mal kaçırma amacı taşıyorsa ayrı bir dava konusudur. Burada tartışılan, tapudaki satış görünümünün gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığıdır; bedelin ödendiğine dair kayıt, taşınmazın rayiç değeri ve tarafların mali durumu birlikte değerlendirilir. Mirasçılara yapılan kazandırmaların paylaşmada dikkate alınması ise denkleştirme başlığı altında ele alınır ve tenkisten farklı bir hesaba dayanır.
Paylaşma: Anlaşma mı, Dava mı?
Mirasçılar arasında yapılacak paylaşma sözleşmesi, yargılamanın uzun sürmesi ve masraf yükü karşısında çoğu zaman daha hızlı sonuç verir; ancak taşınmaz içeren paylaşmalarda şekil şartına uyulmaması metni geçersiz kılabilir. Anlaşma sağlanamıyorsa HMK usulüne göre ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir; bu davada mahkemenin aynen taksim ile satış arasında yapacağı değerlendirmeyi etkilemek için taşınmazın bölünebilirliğine ilişkin teknik veri sunulmalıdır.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amacıyla yazılmıştır. Terekenin yapısı, vasiyetnamenin türü ve mirasçıların konumu izlenecek yolu değiştirir; bu nedenle dava açmadan önce belgelerin bütününü bir hukukçuyla değerlendirmeniz yerinde olur.