Miras uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü, murisin sağlığında yaptığı kazandırmaların mirasçıların korunan payını zedelemesinden doğar. Vasiyetnameye karşı ileri sürülebilecek talepler birden fazladır ve her biri farklı hukuki temele, farklı süreye dayanır. Bu ayrımın en başta yapılmaması, en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir. Aşağıdaki kontrol listesi, TMK ve HMK ekseninde saklı pay tartışmasını ele alıyor.
İptal mi, tenkis mi
Vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı düzenlendiği, murisin ehliyetinin bulunmadığı ya da iradesinin sakatlandığı ileri sürülüyorsa iptal talebi gündeme gelir. Buna karşılık vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı paya tecavüz ediyorsa tenkis talep edilir. İki talep birbirinin alternatifidir ve genellikle birlikte, kademeli biçimde ileri sürülür. Bu ayrımın dilekçede açıkça kurulmaması, talebin eksik değerlendirilmesine yol açar.
Süre kontrolü
- Vasiyetnamenin açıldığı ve mirasçılara bildirildiği tarih kaydedilir.
- İptal talebi için öngörülen sürenin, iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren işlediği not edilir.
- Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye ve her hâlde azami bir süreye tabidir.
- Terekenin tespiti ve defter tutulması gibi koruyucu tedbirler ayrıca değerlendirilir.
- Tereke mallarının devri riski varsa tedbir talebi geciktirilmez.
Muvazaalı devirlerin ayrı değerlendirilmesi
Muris, sağlığında taşınmazlarını satış görüntüsü altında devretmiş olabilir. Bu durumda tartışma vasiyetnameden değil, devrin gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığından doğar. Devrin bedelsiz olduğu, alıcının ödeme gücünün bulunmadığı ya da tapudaki bedel ile gerçek değer arasında ciddi fark olduğu gibi olgular bu iddianın dayanaklarıdır. Tenkis ile muvazaa iddiası aynı olayda birlikte gündeme gelebileceğinden hangisinin hangi taşınmaza yöneltildiği ayrıştırılmalıdır.
Toplanacak belgeler
- Veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği
- Vasiyetnamenin aslı ve açılış tutanağı
- Murisin son dönemine ait sağlık kayıtları ve varsa ehliyet raporları
- Tapu kayıtları ve devre ilişkin akit tablosu
- Banka hesap hareketleri ve devre yakın dönemdeki para transferleri
- Terekeye dâhil taşınır ve alacaklara ilişkin kayıtlar
Mirasçılar arası paylaşım anlaşması
Mirasçıların kendi aralarında yapacağı paylaşım, uzun süren yargılamayı ortadan kaldırabilir. Ancak bu tür anlaşmaların şekil şartlarına uygun yapılmaması, ileride geçersizlik tartışması doğurur. Ayrıca terekenin tamamı bilinmeden imzalanan feragat içerikli metinler, sonradan ortaya çıkan malvarlığı bakımından ciddi kayıp yaratır. Anlaşma yolu tercih edilecekse, önce terekenin tespiti yapılmalı; imza aşaması bu tespitten sonraya bırakılmalıdır.
Hatırlatma
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir. Mirasçı sıfatı, vasiyetnamenin türü ve kazandırmanın biçimi izlenecek yolu değiştirebilir. Süreler öğrenme tarihine bağlı olduğundan, vasiyetnameden haberdar olunduğu anda hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.